NURİ SEZEN / KONUK YAZAR

Bakmak görmek midir? sorusuyla genelde görme olayını açıklanmaya çalışırlar. Baktım baktım göremedim. Dendiği zaman görüş gerçekleşmemiş demektir. Geleceği görmek, uzağı görmek, ön görmek, önünü görmek, rüya görmek, hayal görmek, düş görmek, işini görmek gibi görme üzerine bir sürü kelime ve deyimler dilimizde dolaşır. Bu yazıda anlatılmak istenen ise Görsel Sanatlar alanını teşkil eden maddenin tüm özelliklerini, kendi aralarındaki ilişkileri ve algılama olayıdır.

Görebilmek, görsel olarak maddeyi çevresinden ayırt edebilmektir.

Maddenin biçimi, rengi, dokusu, yönü, çevresi ile ilişkilerinin fark edilmesi onu görmektir. Biraz daha açarsak; biçimsel karakteri, geometrisi, renginin sıcaklığı, soğukluğu, matlığı, parlaklığı, tonu, doku karakteri, biçimsel yönü, dikey- yatay- diyagonal duruşu, iç bükey, dış bükey biçimindeki yapı, bütünü meydana getiren parçaların oranları, yapının ölçüsü, diğer yapılarla olan etkileşimi, zıtlıklar, benzerlikler, büyüklük- küçüklük, çokluk- azlık- teklik, aralıklar, dizilişte seyrekik- sıklık, taşkın, fulü, net, karışık, belirsizlik, gibi değerleri fark edebilmektir. Bu bakış; objektif bir bakıştır. Tıpkı fotoğraf makinasının objektifinin tespit ettiği objektif, değişmeyen değerler gibi. Tarafsız bir bakış, duygusuz ama zihni bir bakış diyebiliriz.

İnsanoğlu etrafa kendiliğinden bu kalıplarla bakmaz. Bakışlarımız genelde kişisel (subjektif) olur. Neden?

Görme olayı aynı zamanda bir beyin olayıdır. Kültürümüze, ihtiyaçlarımıza, fizyolojimize, psikolojimize, ne aradığımıza göre değişir. Bu bakımdan bakışlarımız çok zaman objektif 0lmuyor. Göz kendine göre bazı noktalara odaklanır. Bu kişiden kişiye değişir. Aynı konuyu aynı açıdan resmeden kişilerin farklı kompozisyonlar kurduklarını görürüz. Doğaya, olaylara bakışımız böyle olduğu gibi, bir tabloyu algılayışımız da faklı olabiliyor. Ayrıca;

Gördüklerimiz, maddi varlığının ötesinde, başka anlamlara, başka çağrışımlara da yol açar.  Yarattığı duygular, yaptığımız yorumlar isteklerimize arzularımıza göre değiştiği gibi bizi yeni maceralara sürükleyebilir.

 Resim çalışmaları görmeyi güçlendirir. Çevredeki renk, biçim değerleri gibi estetik değerleri daha bir fark etmemize yol açar, o güzellikleri yaşamamıza yardımcı olur.

 Görme olayı kişiden kişiye farklılaşır.

 Nedir bu farklılığın nedenleri?

Doğamızdan gelen genetik farklılıklar. Yetişme tarzımız, cinsiyetimiz, yaşımız, ihtiyaçlarımız, alışkanlıklarımız, arzularımız, çıkarlarımız, bilgi donanımımız, doğrularımız- kabullerimiz, fizyolojik durumumuz, düşünce yapımız farklıdır. Bu nedenlerle herkesin öncelikli bir görsel algısı vardır. Düşünce odaklaması gözü de odaklar. Birinci planda gördüklerimiz bizi ilgilendirenlerdir. Ardından derece derece diğer ögelere geçiş olur. Algı kısa sürede gerçekleşebildiği gibi uzun sürede de oluşabilir.  Güleriz, ağlarız, farklı düşünce ve duyulara bürünür, bir şeyler fark etmiş, bir şeyler keşfetmiş, bir espriyi kavramış, bir nükteyi çözmüşçesine sevinebiliriz. Görsel etkinin insan üzendeki etkileri böyle olabilir.

Sanat denilen şey, bu farklı algılamaların eseridir. Herkesin fark ettiği rutinlerden değil, Böyle de bakıla biliniyormuş denilen farklı bakış ve yorumlardan yaratıcı düşünce olarak doğmakta.

Kafa gövde kol ve bacak benzerliklerimiz yanında parmak izlerimiz kadar farklıyız. Sanatın temel kaynağı bu. Şunu da söyleyebilirim. Yetenek yok yetenekler var!

 Birbirinin kopyası olan insan topluluklarına değil, birbirini tamamlayan insanları varlığına ihtiyacımız var.

Sanat hayattır, tadına varmalı.

Gören göz, yaşanılan çevreyi fark etmek, güzellikleri yaşamaktır ama, gören gözün bir de zararı var:

Çirkinlikleri de gösterip rahatsız otmek.

Güzellikler içinde yaşamak dileğiyle.