GAZANFER ERYÜKSEL / KONUK YAZAR

Oğuz Demiralp’in “Osman Necmi Gürmen’in Romaları Üzerine” (Sözcükler dergisi Sy. 116.) adlı yazısını okurken Osman Necmi Gürmen’in (1927-2015) ilk romanını Fransızca yazdığını ve 1976 yılında Fransa’nın ünlü yayınevi Gallimard tarafından basıldığını öğreniyorum. L’écharpr d’Iris adlı bu roman Ali Şan çevirisiyle 1977’de Ebemkuşağı adıyla Hürriyet Yayınlarınca basılmış. Ayrıca 2003 yılında Delibozuklar Çiftliği başlığıyla çevirmen imzası olmadan yayınlanmış. 
Osman Necmi Gürmen’in Saint Joseph mezunu olduğunu ve okulu Bitirdikten sonra Paris’e mühendislik öğrenimi için gitse de okulu yarıda bıraktığını özgeçmişinden öğreniyoruz. 
Yazarımızın Fransızcayı yetkin bir düzeyde bildiğini okuduğu okuldan biliyoruz. Ancak bir yabancı dilde roman yazacak mertebede derinlik edinmek ve o romanın Fransa’nın ünlü bir yayınevince basılması altını çizerek üstünde durulacak boyutlar. 
Bu okuduklarımın çağrışımı ise “Yabancı dilde roman yazan Türkler” ifadesiyle bir Google araması yapmak oldu. Biliyordum ki artık arama motorunun kendi yapay zekâsı da devreye girecektir. 
İşte Yapay Zekâ’nın verdiği bilgiler. 
İngilizce Yazan Yazarlar:
Elif Şafak: Son dönem romanlarını doğrudan İngilizce kaleme almaktadır (Örn: The Bastard of Istanbul, The Island of Missing Trees).
Elif Batuman: ABD doğumlu yazar, eserlerini İngilizce yazmakta ve Amerikan edebiyat dünyasında tanınmaktadır. 
Almanca Yazan Yazarlar
Emine Sevgi Özdamar: Tiyatro ve romanlarında Almancayı ustalıkla kullanan yazar, Alman edebiyatının en önemli ödüllerinden biri olan Georg Büchner Ödülü'nü kazanmıştır.
Zafer Şenocak: Berlin'de yaşayan, şiir, deneme ve romanlarını Almanca kaleme alan yazarlardandır.
Renan Demirkan: Oyuncu ve yazar olarak Almanca romanlar (Üç Şekerli Demli Çay vb.) yazmıştır. 
Fransızca ve Diğer Dillerde Yazanlar
Nedim Gürsel: Eserlerinin büyük çoğunluğunu Türkçe yazsa da Fransa'da akademik ve edebi kariyeri nedeniyle bazı inceleme, şiir ve denemelerini doğrudan Fransızca yayımlamıştır.
Mahmut Bakırcı: Hollanda'da Felemenkçe dilinde roman ve öyküler kaleme alan Türk kökenli yazarlar arasındadır. 
Bu bilgi dökümünde Halide Edip Adıvar’ın Sinekli Bakkal adlı romanının ilk kez 1935 yılında Londra’da İngilizce olarak The Clown and His Daughter (Soytarı ile Kızı) adıyla yayımlandığı bilgisi yoktur. 
Yazar, eserini İngilizce yazdıktan sonra kendisi Türkçeye çevirmiş ve roman 1936 yılında Sinekli Bakkal adıyla Türkiye’de basılmıştır. 
Bu bilginin çekirdeği Halide Edip’in Sinekli Bakkal adlı romanının İngilizce olarak basıldığını araştırma için Google arama motorunu kullandım. 
Eray Canberk’in Cumhuriyet Kitap ekinde çıkan Yazılakalanlar (19) başlıklı yazısında ise Abdullah Cevdet’in Fransızca şiirlerinin Avrupa’da yayınlandığını okudum ve konuyu yine arama motoru (Google) ile sorguladım. Artık arama motorlarının da kendi yapay zekâ yazılımları olduğundan Abdullah Cevdet’in Avrupa’da yayımlanmış Fransızca şiirleri hakkında bilgiye ulaştım. Daha önce Abdullah Cevdet’in ayrıntılı yaşam hikâyesinde bulamadığım bilgilerdi bunlar.
Jön Türk hareketinin kurucularından ve önemli düşünürlerinden biri olan Doktor Abdullah Cevdet (1869-1932), Avrupa sürgünü ve siyasi faaliyetleri döneminde Fransızca şiirler kaleme almış ve bunları kitaplaştırmıştır. 1901-1908 yılları arasında yayımlanan bu eserlerin önemli bir kısmı Fransa (Paris), Avusturya (Viyana) ve İsviçre (Cenevre) gibi Avrupa merkezlerinde basılmıştır. 
Bibliyografya kayıtları ve edebi araştırmalara göre Abdullah Cevdet’in Avrupa'da (ve bir kısmı Fransa'da) basılan Fransızca şiir kitapları şunlardır: 
Fièvre d'âme (Gönül Ateşi / Ruh Humması-Paris / Viyana, 1901): Şairin yayımlanan ilk Fransızca şiir kitabıdır. 
La Lyre (Lir-Paris / Viyana, 1902): Paris ve Viyana merkezli olarak basılan bir diğer Fransızca şiir derlemesidir. 
Les Quatrains maudits et les Rêves orphelins (Lanetli Dörtlükler ve Öksüz Rüyalar-Paris, 1903): Doğrudan Paris'te basılmış olan bu eser, dönemin melankolik ve siyasi ruh halini yansıtır. 
Rafale de Parfums: Sonnets (Parfüm Kasırgası: Soneler-Cenevre, 1904/1905): Vikipedi maddesinde de adı geçen bu soneler albümü, yazarın İsviçre'de çıkardığı ünlü İçtihad dergisi dönemine denk düşer. 
Viola Semper Florens (Daima Çiçek Açan Menekşe-Kahire, 1908): Avrupa dışındaki sürgün ve yayın faaliyetleri sırasında Mısır'da basılmıştır. 
Şiirlerin Özellikleri: Abdullah Cevdet bu şiirlerinde Fransız Parnasyen şairlerin ve Batılı düşünürlerin edebi üsluplarından etkilenmiştir. Doğu ve Batı kültürünü harmanlayan bir aydın olarak, Fransızca eserlerinde de özgürlük, istibdat karşıtlığı, felsefi sorgulamalar ve bireysel bunalımlar gibi temaları ele almıştır. Dönemin Türk aydınları arasında Fransızca olarak en çok şiir kitabı yayımlayan üretken isimlerden biridir. 
Söylemek istediğim konu gündelik hayatta “Ben bunu yapay zekâya sordum” ifadelerinin ortalıkta yaygın olarak dolaşması sebebiyle Yapay Zekânın her dökümüne itibar etmeyerek titiz bir çalışmanın yapılacak araştırmanın selameti için kaçınılmaz olduğunu vurgulamak içindir. Çünkü Halide Edip için ayrıntılı bilgiye Google ile ulaştım. Keza Abdullah Cevdet için de. Ama aynı bilgi hangi sebepten bilinmez yapay zekâ tarafından ulaşılıp bize iletilmedi.