Bugün 21 Kasım 2026 Cumartesi
  • Antalya18 °C
  • IMKB

    %
  • Altın
    5730.99
    %0
  • Dolar
    50.5647
    %0
  • Euro
    55.418
    %0

GÖZDE SARI / KONUK YAZAR

12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
GÖZDE SARI / KONUK YAZAR

ATMOSFERİ ÇİTLEYENLER

21 Kasım 2026 Cumartesi 18:29

Atmosferi Çitleyenler: Batı’nın "Ahlak İhracatı" ve İtilen Merdiven
İktisatçıların "merdiveni itmek" dediği o eski yöntem, bugünkü küresel düzenin nasıl işlediğini bütün çıplaklığıyla anlatır. 19. ve 20. yüzyılda sanayileşen Batılı devletler, zenginliğin tepesine tırmanırken gümrük duvarlarını, devlet sübvansiyonlarını, doğa talanını ve kuralsızlığı sonuna kadar kullandılar. Ancak zirveye ulaştıkları gün, arkalarından gelen ülkeler aynı refaha erişemesin diye tırmandıkları o merdiveni ayaklarıyla itip devirdiler.

Antalya’da 9 ile 20 Kasım tarihleri arasında düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı, yani kısa adıyla COP31, bu tarihsel kurnazlığın günümüzde iklim diplomasisi adı altında nasıl sürdürüldüğünü açıkça gösterdi.

Uluslararası kürsülerden yıllardır hep aynı resmî masalı dinliyoruz. Söylenenlere bakılırsa hepimiz aynı gemideymişiz, gezegen hızla ısınıyormuş ve zengin yoksul demeden herkes aynı fedakârlığı yapmak zorundaymış. Oysa biz aynı gemide falan değiliz; hatta aynı odayı bile paylaşmıyoruz.

Atmosfer, kapısı penceresi kapalı büyük bir ziyafet salonuna benzer. Batı dünyası, Sanayi Devrimi’nden bu yana geçen iki asır boyunca bu salonda en ağır tütünleri içti, sınırsızca kömür yaktı, çelik eritti ve içerideki temiz havanın neredeyse tamamını tek başına tüketti. Bugün bile kömür, petrol ve doğal gaz, küresel enerjinin yaklaşık yüzde seksenini beslemeye devam ediyor. Salonu iki yüz yıl boyunca kirletenler, şimdi kapıdan içeri yeni giren ülkelere dönüp parmak sallıyorlar. İçerisi çok duman altı olduğu için bizim nefes almamız yasakmış; şayet nefes almak istiyorsak onların kurduğu karbon borsasından parayla kirletme hakkı satın alacakmışız!

Geçmişte köylülerin ortak kullandığı meraları dikenli tellerle çevirip kendi tapulu malına dönüştüren derebeyi zihniyeti, bugün insanlığın ortak nefesi olan atmosferi çitliyor.

Ortadaki hesap, diplomatik nezaketten çok daha dürüsttür. Türkiye’nin küresel sera gazı emisyonundaki güncel payı yalnızca yüzde 1,1 düzeyinde bulunuyor. Küresel emisyona katkısı sadece binde 12 olan Nepal gibi yoksul ülkeler ise, bu krizde hiçbir tarihsel sorumlulukları olmadığı hâlde iklim felaketleri yüzünden gayrisafi yurt içi hasılalarının yüzde onunu kaybediyor. Anadolu basınının zirve boyunca haklı olarak vurguladığı üzere, sofraya hiç oturmayanlar bugün başkasının yediği yemeğin ağır hesabını ödemeye zorlanıyor.

Avrupalı müzakereciler Antalya’da göğüslerini gere gere kişi başı karbondioksit emisyonlarını yıllık 5,52 ton ortalamasına indirdiklerini, Türkiye’nin ise 5,67 tona çıktığını anlattılar. Gelgelelim Avrupa bu düşüşü doğaya sevdalandığı için sağlamadı; kendi sanayi kirini başka coğrafyalara ihraç ederek kâğıt üzerinde temizlendi.

Batı Avrupa; çimento, demir, çelik, kimya ve tekstil gibi bacasından duman tüten bütün ağır sanayisini son otuz yılda Çin, Hindistan ve Türkiye gibi üretim merkezlerine kaydırdı. Şimdi kendi tüketeceği malı bize ürettiriyor, üretim sırasında bacadan çıkan karbonu bizim ulusal envanterimize yazıyor; üstelik ürettiğimiz malı gümrük kapısına götürdüğümüzde Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması adı altında sanayicimize ve ihracatçımıza ek çevre vergisi kesiyor.

İş bununla da bitmiyor. Türkiye’nin OECD üyesi olmasını yasal bir kılıf olarak kullanan Avrupa Birliği, kendi atık ihracat yasağının etrafından dolaşarak yılda 510 bin ton, Britanya da eklendiğinde 700 bin tonun üzerinde plastik çöpü gemilere yükleyip kıyılarımıza gönderiyor. Bilimsel araştırmalar, bu çöp ticareti yüzünden sulama kanallarımızdaki mikroplastik yoğunluğunun 132 katına çıktığını ve dört yılda geri dönüşüm tesislerinde en az 460 yangın yaşandığını belgeliyor. Kısacası Batı, sanayi kirini ve plastik çöpünü Küresel Güney’e yıkarken, karşılığında bize yüksek faizli yeşil kredi ve çevre ahlakı satıyor.

Nitekim Antalya’da sıra süslü vaatlerden çıkıp faturayı ödemeye geldiğinde bütün maskeler düştü. Dünyayı kirleterek zenginleşen G7 ülkelerinden, İngiltere Başbakanı Andy Burnham dışında tek bir lider bile zirveye gelme zahmetinde bulunmadı; iklim finansmanı masasında sandalyeler boş kaldı. Gelişmekte olan ülkelerin yeşil dönüşüm için 2030 yılına kadar ihtiyaç duyduğu 5,1 ile 6,8 trilyon dolarlık kaynak açığı orta yerde dururken, 19 Kasım günü 144 paragraftan 80 paragrafa indirilen karar taslağından 120 milyar dolarlık uyum finansmanı tutarı bile sessizce silindi. Yıllık 1,3 trilyon dolarlık finansman hedefinde ise hibe yerine yoksul devletleri yeni bir borç batağına sokacak faizli krediler dayatıldı.

Aynı taslak metinden fosil yakıtlardan çıkış çağrısının da çıkarılması, mevcut politikalarla 2,8 derecelik tehlikeli ısınma patikasına sürüklenen dünyamızda uzlaşmanın bedelini yine doğanın ödediğini gösterdi. Sahada bir elektrik direğine, bir su bendine dönüşmeyen kâğıt üzerindeki taahhütler, yaklaşan felaketi onaylamaktan başka bir işe yaramıyor.

Elbette iklim krizi inkâr edilemeyecek kadar yakıcı bir gerçektir. Küresel ortalamanın yüzde yirmi üzerinde ısınan Akdeniz havzamız, kuruyan göllerimiz, yanan ormanlarımız ve 2030 yılına kadar nüfusumuzun yarısını tehdit eden su kıtlığı riski bu tehlikenin en somut kanıtıdır. Biz toprağımızı, ormanımızı ve suyumuzu Brüksel veya Washington istediği için değil, kendi vatanımız ve çocuklarımızın geleceği olduğu için korumak zorundayız.

Bununla birlikte Türkiye, uluslararası masada görünürlük ile itibar arasındaki ince farkı iyi gözetmelidir. Yabancı yeşil teknolojilere açık pazar olma, kritik minerallerde dışa bağımlılığa sürüklenme ve başkasının hesabını ödeme rolünü reddetmeliyiz. Üniversitelerimizden yerli sanayimize kadar bütün gücümüzü teknoloji ihraç etmeye odaklamamız gerekiyor. Gerçek çevrecilik, itilen merdivenin altında ezilmek değil; kendi temiz teknolojisini üreten bağımsız ekolojik egemenliği kurabilmektir.

Bu yazı toplam 74 defa okunmuştur.
SPOR
Tüm Hakları Saklıdır © 1983 Antalya Son Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0532 474 99 63 | Haber Yazılımı: CM Bilişim