NİZAMETTİN ŞEN / KONUK YAZAR

Hem Karargâh Hem Termal Otel: Parkhotel Kurhaus Bad Kreuznach

Mustafa Kemal Paşa, Osmanlı Veliahtı Vahdeddin ile birlikte gerçekleştirdiği Almanya gezisi sırasında 19–20 Aralık 1917 tarihlerinde Bad Kreuznach’ta konakladı. O tarihte kent, Alman İmparatorluğu’nun Büyük Karargâhı’na ev sahipliği yapıyordu. Heyet istasyonda Prens Waldemar tarafından karşılandı; Mustafa Kemal burada Alman İmparatoru II. Wilhelm, Mareşal Paul von Hindenburg ve General Erich Ludendorff ile görüştü. Bu ziyaret, onun savaşın gidişatına ilişkin değerlendirmelerini daha da pekiştiren önemli duraklardan biri oldu.

Mustafa Kemal’in bu gezideki temel amacı, Almanların savaşı kazanabilecek durumda olup olmadıklarını kendi gözleriyle görmekti. Hindenburg ve Ludendorff ile yaptığı görüşmelerde Almanların çizdiği iyimser tabloya kuşkuyla yaklaştı. Cephede hazırlanan programın dışına çıkarak askerlerle doğrudan konuşması ve durumun “katastrophal”, yani felaket boyutunda olduğu sonucuna varması özellikle çarpıcıdır.

II. Wilhelm ile görüşmenin başlangıcında protokol bakımından ikincil konumda bulunan genç Osmanlı generali, görüşmenin sonunda Kaiser’in ciddiye almak zorunda kaldığı bir asker hâline geldi. II. Wilhelm’in Mustafa Kemal’i “16. Kolordu… Anafartalar…” sözleriyle tanıdığını belli etmesi, Mustafa Kemal’in Almanların savaşın gidişatına ilişkin iyimser anlatısına kuşkuyla yaklaşması ve Vahdeddin’i bu kuşkuları Kaiser’e açıkça söylemeye teşvik etmesi görüşmenin en dikkat çekici yanlarıdır. Anlatıya göre II. Wilhelm daha sonra Mustafa Kemal’e dönmüş, elini uzatmış ve görüşmenin başlangıcındaki davranışı için özür dilemiştir.

Parkhotel Kurhaus Bad Kreuznach, 1913 yılında Münihli ünlü mimar Prof. Emanuel von Seidl tarafından inşa edildi. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Bad Kreuznach’ın Alman askerî ve siyasi yönetiminin önemli merkezlerinden biri hâline gelmesi, Kurhaus’u da dönemin önemli şahsiyetlerinin ağırlandığı tarihî yapılardan biri yaptı.

Otelin çevresi de en az yapı kadar etkileyici. Büyük ağaçlar, çiçekler, fıskiyeler ve heykellerle süslü geniş bir park oteli çevreliyor. Ren’in önemli kollarından biri olan Nahe Nehri, parkın hemen kenarından geçiyor. Nehre doğru uzanan parkın güney ucunda ise geçmişi 1880’lere uzanan Elisabethenquelle bulunuyor. Nahe’nin parkı çevreleyen bu bölümü bugün Kurpark Bad Kreuznach doğa koruma alanı içerisinde yer alıyor.

Bad Kreuznach aynı zamanda Almanya’nın önemli şarap üretim bölgelerinden Nahe’nin merkezlerinden biri. Dolayısıyla kentin kaplıca ve sağlık turizmi geleneğine, geçmişten günümüze uzanan güçlü bir şarap ve gastronomi kültürü de eşlik ediyor.

Parkhotel Kurhaus yalnızca bir otel değil; diplomasi, siyaset, kültür ve misafirperverliğin kesiştiği tarihî bir mekân. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Fransız ve Amerikan birlikleri tarafından kullanılan yapı, 1950’lere kadar işgal kuvvetlerinin kullanımında kaldı. Daha sonra kapsamlı biçimde yenilendi ve 1957 yılında yeniden eski görkemine kavuştu.

Otel sonraki yıllarda da uluslararası siyasi buluşmalara sahne oldu. Almanya ile Fransa arasındaki yakınlaşmanın ve Avrupa’nın savaş sonrasındaki yeni döneminin izleri, bugün otelin bahçesinde bulunan anı taşlarında da görülebiliyor.

Bugün 116 odası, toplantı salonları ve spa olanaklarıyla hizmet vermeyi sürdüren Parkhotel Kurhaus’u bu yazı için Bad Kreuznach’a giderek yerinde görme ve Atatürk Salonu’nu inceleme fırsatı buldum. Otelin tarihî mekânlarını gezerken özellikle katlara çıkan görkemli merdiven ve hemen yanındaki modern asansör dikkatimi çekti.

Burada İstanbul’daki Pera Palas ile ilginç bir karşılaştırma yapmak mümkün. 1895’te açılan Pera Palas’ın tarihî asansörü bugün otelin mimari kimliğinin en önemli parçalarından biri olarak korunuyor. 1913’te açılan Parkhotel Kurhaus’ta ise bugün görülen asansör modern bir uygulama. Mevcut mimari düzen, bu asansörün yapıya daha sonraki yıllarda eklendiğini düşündürüyor. Ancak otelin 1913 yılında bir asansöre sahip olup olmadığı konusunda henüz kesin bir arşiv belgesine ulaşamadım.

Bu küçük mimari ayrıntı, iki tarihî otelin geçmişlerini bugüne taşıma biçimleri arasındaki farkı da gösteriyor. Pera Palas’ta asansör başlı başına tarihî bir obje olarak yaşarken Parkhotel Kurhaus’ta, tarihî merdivenin yanında günümüz konforunu sağlayan modern bir asansör bulunuyor.

Parkhotel Kurhaus’u benim açımdan asıl özel kılan ise Mustafa Kemal Atatürk’ün hatırasına gösterilen özen.

Bugün otelin girişinde Atatürk’ün burada kaldığını belirten bir anıt yazıt bulunuyor. Otel içerisinde ise Atatürk Salonu ile Atatürk’e ilişkin belge ve fotoğrafların sergilendiği özel bir bölüm ziyaretçileri karşılıyor. Salonun duvarlarında Atatürk’ün yaşamının farklı dönemlerinde çekilmiş çok sayıda fotoğraf yer alıyor.

Duvarda Almanca olarak bulunan “Friede im Lande, Friede in der Welt” — “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh” sözü ise Atatürk’ün evrensel barış anlayışını bu Alman kentinin ortasında yaşatıyor.

Bu anı köşesi 1997 yılında, Mustafa Kemal’in Bad Kreuznach ziyaretinin 80. yılı dolayısıyla oluşturuldu ve daha sonra Atatürk’e ayrılan bölüm genişletildi. Atatürk Salonu; sergi vitrini, fotoğrafları, büstleri ve anı plaketiyle ziyaretçinin karşısına yalnızca tarihî bilgi değil, yaşayan bir hafıza çıkarıyor.

Birçok tarihî otel Atatürk’ü konuk ettiğini belirtir. Ancak tarihî bir kişiliğin bir otelde konaklamış olmasıyla, onun hatırasını gelecek kuşaklara aktaracak bir mekân oluşturmak aynı şey değildir. Parkhotel Kurhaus yalnızca Atatürk’ün burada kaldığını söylemekle yetinmemiş; onun hatırasını bir salon, belgeler, fotoğraflar, büstler ve en önemlisi onun barış mesajıyla yaşayan bir hafızaya dönüştürmüş.

Mustafa Kemal’in 1917 yılında geldiği Bad Kreuznach ile bugün ziyaret ettiğimiz Bad Kreuznach arasında yüz yılı aşkın bir zaman var. Otel değişmiş, kent değişmiş, Avrupa değişmiş; fakat o ziyaretin hatırası aynı yapının içinde yaşamaya devam ediyor.

Turizmcinin Görüşü

Tarihî otelleri değerli kılan yalnızca ünlü bir konuğu ağırlamış olmaları değildir. Asıl değer, o hatırayı nasıl korudukları ve gelecek kuşaklara nasıl anlattıklarıdır.

Parkhotel Kurhaus, Atatürk’ün hatırasını bir salon, belgeler, fotoğraflar, büstler ve barış mesajıyla yaşayan bir hafızaya dönüştürmüş. Turizm açısından tarihî mirasın korunması tam da budur: Geçmişi yalnızca saklamak değil; ziyaretçinin onu görmesini, anlamasını ve hissetmesini sağlamak.