Bugün 22 Kasım 2026 Pazar
  • Antalya15 °C
  • IMKB

    %
  • Altın
    5730.99
    %0
  • Dolar
    50.5647
    %0
  • Euro
    55.418
    %0

HÜSEYİN KARABULUT / KONUK YAZAR

12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
HÜSEYİN KARABULUT / KONUK YAZAR

DANİMARKA'NIN UTANÇ HİKAYESİ: 22 GRÖNDLANDLI ÇOCUK

22 Kasım 2026 Pazar 20:59

Bundan tam 75 yıl önce, yaşları 4 ile 9 arasında değişen 22 Grönlandlı çocuk, ailelerinden koparılarak yaklaşık 3.500 kilometre uzaklıktaki Danimarka'nın başkenti Kopenhag'a götürüldü. Onlara daha iyi bir gelecek için “cennet gibi” ülkeye gidecekleri söylenmişti. Gerçek ise kendi dillerinden, kültürlerinden ve kimliklerinden uzaklaştırılarak izlerini ömür boyu taşıyacakları bir asimilasyon projesinin parçası hâline getirilmesiydi. Danimarkalaşma/Danimarkalılaştırma projesinin tam merkezinde yer alacaklardı. Nihai hedef, Grönland’ın yerli İnuit Moğol Türk halkını çocuklar eliyle mümkün olduğunca Danimarkalılaştırmaktı.

Danimarka'nın “Küçük Danimarkalılar Projesi” veya “Grönland Çocukları Projesi” olarak adlandırdığı bu uygulama, resmî söylemde çocuklara daha iyi bir eğitim ve yaşam imkânı sunma gerekçesiyle meşrulaştırılmaya çalışılmıştı. Ancak projenin temel hedeflerinden biri, çocukları Danimarka dili (Danca) ve kültürü doğrultusunda yetiştirerek Grönland'a döndüklerinde toplumun “modernleşme ve medenileşme” sürecinde öncü rol üstlenecek bireyler hâline getirmekti. Yani sömürge yönetimi “örnek” bir kuşak yetiştirme amacıyla yola çıkıyor. Böylece Danimarkalaşmış /Danimarkalılaştırılmış genç nesil Grönland’ın elit, entelektüel ve aydın kesimini oluşturacaktı.

Danimarka hükümeti bu projeyi, çeşitli vakıf, dernek ve Kızılhaç örgütleriyle iş birliği içeresinde gerçekleştiriyor. Kızılhaç adına Grönland’a gönderilen Doktor Kai Ludvigsen, hazırladığı bir raporunda çocukları “Grönland’ın geleceği” olarak görüyor ve bunların “Danimarkalı bir zihniyetle” yetiştirilmeleri gerektiğini ileri sürüyor.

Okullara gönderilen bir yazıyla kriterleri belirlenen çocukların tespit edilmesi istenmiş. Proje başlangıçta yetim çocukları kapsasa da yeterli sayıda çocuk bulunamayınca seçim kriterleri genişletildi; yoksulluk ve annelerin çocuklarını yeterince yetiştiremeyeceği yönündeki değerlendirmeler, çocukların ailelerinden alınmasına gerekçe yapıldı.

Öyle ki birçok anne-babaya bunun geçici bir Danimarka gezisi, çocuklara daha iyi eğitim imkânları sağlayacak bir fırsat olduğu söylenmiştir.

Dışarıdan bakıldığında tamamen insani bir eğitim ve yardım projesi olarak gösterilen bu uygulama, gerçekte çocukları ailelerinden, ana dillerinden ve kültürlerinden kopararak Danimarka kimliği ve kültürü doğrultusunda şekillendirmeyi amaçlayan bir asimilasyon programına dönüşüyordu.

O sırada henüz yedi yaşında olan Helene Thiesen daha sonra yayınlanan anılarında “Bir rahip annemle konuşmaya geldi. Çok uzak bir ülkeye, Danimarka'ya gideceğimi ve Danca öğrenmem gerektiğini söyledi. Annem orayı cennete benzetti. Oysa ben cennetin nasıl bir yer olduğunu bile bilmiyordum”. Oysa küçük Helene, henüz kendisini Danimarka’da nasıl bir hayatın beklediğini bilmiyordu. Annesinin cennet diye anlattığı o uzak ülke, çok geçmeden ailesinin, ana dilinin, kültürünün ve çocukluğunun elinden alındığı bir ayrılığın adresi olacaktı.

Belirlenen 22 çocuk, 1951 yılında ailelerinden alınarak yeni bir hayat ve eğitim vaadiyle Danimarka’ya götürüldü. O gün, Mayıs 1951’de, 22 çocuk Grönland'dan Danimarka'ya doğru yola çıkarılırken geride aileleri, ana dilleri ve kültürleri kaldı. Aynı zamanda o gün çocukları değerlerinden koparacak uzun bir asimilasyon sürecinin ilk adımları atılmış oldu. Helene, o gün yaşadığı duyguyu daha sonra “sanki karnımda bir delik açılmış gibi” sözleriyle ifade etmişti.

Çocukların Danimarka'ya gelişi, kamuoyuna yönelik önemli bir propaganda fırsatına dönüştürüldü. Basında geniş yer bulan proje, “Grönlandlı Çocuklar Danimarka'da Yetimhanede” ve “20 Küçük Grönlandlı Büyük Macerada” gibi başlıklarla sunularak adeta bir iyilik ve yardım girişimi olarak gösterilmiş. Hatta projeye verilen önem o kadar büyüktü ki çocukların kaldığı ilk kamp, Danimarka Kraliçesi tarafından bile ziyaret edildi. Çocuklar, ilk kampta kısa bir süre kaldıktan sonra Danimarka'nın farklı bölgelerinde Kızılhaç tarafından belirlenen koruyucu ailelerin yanına yerleştirildi.

Çocukların Danimarka’da kaldıkları süre boyunca, bilinçli ve sistemli bir kültürel asimilasyon sürecine tabi tutuldu. Ana dilleri olan Grönlandca (Kalaallisut) konuşmaları engellenirken Danca öğrenmeleri ve konuşmaları, Danimarka kültürünü benimsemeleri ve Danimarka toplumunun değerleri doğrultusunda yetişmeleri üzerinde önemle duruldu. Böylece çocuklara Grönlandlı kimliklerinden uzaklaştırılarak dil, kültür, kimlik ve toplumsal açıdan tam bir Danimarkalılaştırma politikası uygulandı.

Yaklaşık bir buçuk yıl boyunca Danimarka dili ve kültürüyle yetiştirilen bu çocuklardan 16’sı Grönland’a geri gönderilirken, altısı Danimarka’da kaldı. Ancak çocuklar, Grönland’a döndüklerinde artık o eski Grönlandlı çocuklar değillerdi. Anavatanına yabancı, ana dilini unutmuş, aileleriyle yeniden bağ kurmakta zorlanan, yabancılaşmış, kimliksiz bireye dönüştürülmüşlerdi.

Helene Thiesen'in anıları, çocukların yaşadığı yalnızlığı ve yabancılaşmayı gözler önüne seriyor. Helene “Mutsuzdum” dedikten sonra “Burası benim evim değildi. Koruyucu ailemin dilini anlamıyor, onlar da beni anlamıyordu. Kendimi yabancı bir evde, yabancı insanların arasında yapayalnız hissediyordum.” Helene’nin bu duygu dolu sözleri, derin bir üzüntüyü, çaresizliği, hayal kırıklığını ve ait olduğu dünyadan koparılmanın acısını gözler önüne seriyordu.

Bir, bir buçuk yıl süren asimilasyon sürecinin ardından 22 çocuktan altısı Danimarka'da kaldı, diğerleri ise yeniden ailelerine kavuşma umuduyla Grönland'a gönderildi. Ancak dönüş, bekledikleri gibi hiçbir zaman mutlu kavuşmaya dönüşmedi. Çocuklar artık kendi ana dillerini unutmuş, aileleriyle iletişim kuramaz hâle gelmiş. Üstelik yeni hayatlarında, kendi ana vatanlarında, kendi ana dilleri Grönlandca konuşmaları yasaklanmış, Danca konuşmaları zorunlu tutulmuştu.

Çocuklardan biri, yıllar sonra dönüş anını şu sözlerle anlatacaktı:

“İskelede annem ve kız kardeşim bekliyordu. Yanlarına gittim, onlara bir sürü şey anlattım. Ama annem sadece gülümsedi. Aynı dili konuşmadığımızı fark ettiğim an, içimi parçalayan o acıyı asla unutamam.”

Bir başka çocuk ise yaşadıklarını şöyle dile getiriyordu:

“Grönland'a dönüp kendi dilini kaybetmiş olmak korkunç bir şey. Danimarka okulunda Grönlandca konuşmamız ve Grönlandlı çocuklarla oynamamız yasaktı. Dil bilmediğim için benimle alay ediyorlardı. Bunun acısı insanın peşini bir ömür bırakmıyor.”

Düşünün; bir çocuk bir yıl kadar sonra annesine kavuşuyor ama onunla aynı dili konuşamıyor. Doğduğu topraklara, ana vatanına dönüyor ama kendisini oraya ait hissedemiyor. Kendi halkının arasında yabancıya dönüşüyor.

Ana dili Grönlandcayı konuşamayan ve anlayamayan Helene ise, bir gün hastanede oldukça basit bir soruyu dahi anlayamamış ve mahcubiyet yaşamış. Bunun üzerine kendisini “Grönlandlı olup Grönlandca konuşamayan” biri olarak tanımlamak zorunda kalmış. “Adını Grönlandca söylemeye cesaret edemediğini” belirten Helene, “Grönlandca konuşamadığım için çok utanıyordum” diyerek düştüğü durumu utanç verici olarak bulur.

Altı yaşındayken Danimarka’ya gönderilmek zorunda bırakılan ve hayatta kalan altı çocuktan biri olan Gabriel Schmidt hafızasında yer edinen en derin izlerden birini şöyle anlatıyor “Danimarka’da geçirdiğim yıllar boyunca ana dilimi unutmuştum”. Bir çocuğun kendi ailesiyle ve halkıyla aynı dili konuşamaz hâle gelmesi, asimilasyonun bıraktığı en ağır yaralardan biri olduğunu gösteriyor.

Zaman zaman da halk arasında Grönlandca konuşamadıkları için çocuklara kızan yerli yetişkinlerin sert sözleri vardı. “‘Lanet olsun, Grönlandca konuşsana! Sen Grönlandlısın!’ diye çocuklara bağıranlar oluyordu. Elbette ki bu çok acıtıcı bir durumdu. Çocuk yurdunda da ise tam tersi bir baskı vardı: Danca konuşmaları gerekiyordu.

Helene'nin asimilasyon sürecinde yaşadıkları elbette ki çocukluk dönemiyle sınırlı kalmamış. Eğitim ve meslek hayatında da karşısına çıkmış. İş başvurusu sırasında kendisine söylenen “Bu yasa Grönland ve Grönlandlılar için geçerli değildir” ifadesi, asimilasyon sürecinin hayatlarının her döneminde karşılarına çıkmaya devam ettiğini açıkça gösteriyor.

Projede dâhil olan çocukların kimi alkol bağımlısı oldu, kimi genç yaşta hayatını kaybetti. Kimileri evsiz kaldı, kimileri ana dilini ve kültürel kimliğini yitirerek hayata tutunmakta zorlandı. Öyle ki Nuuk’ta sabah saat sekiz gibi erken bir saatte sokaklarda ellerinde alkol ve sigarayla dolaşan gençlere tanık olmuştum. Sömürgeciliğin toplum üzerinde bıraktığı en ağır etkilerden biri de alkol tüketiminin yaygınlaşması olmuştu.

Grönland Uzlaşma Komisyonu üyesi Karla Jessen Williamson bu süreci şöyle açıklamıştır;“Çocukların yaşadıkları, sömürgecilik döneminin kültürel soykırım politikalarının açık bir örneğidir. Yerli halkların dilleri, kültürleri, kimlikleri, topraklarıyla olan bağları ve manevi değerleri hedef alınarak kimlikleri dönüştürülmek ve sömürge düzene uyumlu hâle getirilmek istenmiştir”.

Bu tarihsel süreci, 19-22 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da Türkiye Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmetleri Kolu Kamu Çalışanları Sendikası (Türk Eğitim-Sen) ile Uluslararası Avrasya Eğitim Sendikaları Birliği (UAESEB) öncülüğünde düzenlenen 6. Uluslararası Türk Dünyası Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler Kongresi’nde de sundum.

 22 Grönlandlı çocuğun hikâyesi, elbette geçmişte yaşanmış sıradan bir tarihsel olay değildir. Aynı zamanda yerli halkların dili, kültürü ve kimliği üzerinde tahakküm kurmayı amaçlayan sömürgeci zihniyetin anlaşılması açısından da önemli bir örnektir.

22 çocuğun hikâyesi bize acı bir gerçeği gösteriyor: Bir halkın geleceği, çocuklarını ailelerinden, dillerinden, kimliklerinden ve kültürlerinden kopartılarak kurulamaz. Danimarka 75 yıl önce 22 çocuğu değiştirmeye çalıştı; ancak geride ise bir ömür boyu kapanmayacak yaralar, kaybolan kimlikler ve ana dilinde konuşamayan çocuklar bıraktı.

 

 

 

Bu yazı toplam 85 defa okunmuştur.
SPOR
Tüm Hakları Saklıdır © 1983 Antalya Son Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0532 474 99 63 | Haber Yazılımı: CM Bilişim