NİZAMETTİN ŞEN / KONUK YAZAR

 Baron Hotel – Halep

İmparatorluğun Son Cephesinden Cumhuriyet’e Uzanan Bir Otel

Bazı oteller yalnızca yolcuları ağırlamaz; tarihin dönüm noktalarına da ev sahipliği yapar. Halep’teki Baron Hotel bunlardan biridir. Bu otelin hikâyesinde bir ailenin otelcilik emeği, bir ticaret kentinin değişen yaşamı ve savaşların bıraktığı izler iç içe geçer.

Halep, yüzyıllar boyunca ticaret yollarının buluştuğu, farklı dillerin ve kültürlerin birlikte yaşadığı bir kentti. Tüccarların, yolcuların ve hacıların konaklama ihtiyacını karşılayan hanlar, bu yaşamın önemli parçalarıydı. Mazlumyan ailesinin otelcilik girişimi ise kente gelen yolcuların değişen konfor beklentilerine cevap verdi. Ailenin önceki işletmesi Ararat Hotel’in ardından, Armenak ve Onnik Mazlumyan kardeşlerin 1909’da yapımına başladığı Baron Hotel, 1911’de hizmete açıldı. Baron böylece Halep’te modern otelciliğin öncü yapılarından biri oldu.

Otelin taş cephesi, yüksek tavanları, geniş merdiveni ve caddeye açılan verandası, bugün bile kendine hayran bırakan taş işçiliği dönemin konaklama anlayışını yansıtır. Eski tanıtımlarında merkezi ısıtmanın özellikle belirtilmesi, konforun o yıllarda nasıl tarif edildiğini gösterir. Hanlarda yolcunun temel ihtiyaçları karşılanırken, burada dinlenmenin ve otelde geçirilen zamanın kendisi de önem kazanıyordu. Baron’un kent yaşamındaki yerini anlamak için bu değişime bakmak gerekir.

Mustafa Kemal Paşa’nın Baron Hotel’deki konaklamaları, otelin tarihini bizim için ayrı bir yere taşır. Konaklamalara ilişkin yayımlanmış anlatımlarda ilk ziyaretinin, Şam’daki askerî görüşmeler öncesinde 24 Şubat 1917’de gerçekleştiği belirtilir. İkinci konaklaması ise 4–25 Ekim 1918 tarihleri arasındadır. Bu dönemde kaldığı 201 numaralı oda, onun adıyla anılır.

Ekim 1918, Osmanlı ordularının güney cephesinde ağır kayıplar verdiği, savaşın sonuna yaklaşıldığı günlerdi. Mustafa Kemal Paşa’nın karargâhı 4 Ekim’de Halep’e taşındı. Burada 7. Ordu’yu yeniden düzenlemeye çalıştı; ardından birliklerini Halep’in kuzeyine çekerek savunmayı sürdürdü. 26 Ekim’de komutasındaki birlikler, Halep’in kuzeyinde İngiliz ilerleyişini durdurdu. Birkaç gün sonra Mondros Mütarekesi imzalanacaktı.

Baron Hotel’deki bu günleri, Cumhuriyet’e uzanan yaşam öyküsünün önemli bir durağı olarak görüyorum. Mustafa Kemal burada, dağılmakta olan bir cephede askerlerini toparlamaya ve savunmayı sürdürmeye çalışan bir komutandı. Otelin 201 numaralı odasını anlamlı kılan da bu ağır sorumluluğun yaşandığı günlerle olan bağıdır.

Bu askerî geçmişin yanında, Mustafa Kemal’in insanlarla kurduğu ilişkiye ışık tutan bir hatıra da vardır. Hasene Ilgaz, Kadın Gazetesi’nde yayımlanan “Suriye İntibaları” dizisinin 8 Ekim 1951 tarihli bölümünde Baron Hotel’i anlatır. Otelin sahibi olarak görüştüğü Arman Mazlumyan’ın Mustafa Kemal’e duyduğu hayranlığı aktarır. Mazlumyan, yiyecek sıkıntısı çeken Ermeni işçilerin durumunu öğrenen Mustafa Kemal’in onların beslenmesiyle ilgilendiğini söyler; onun nezaketini ve büyük kalpliliğini över. 

“Biz Mustafa Kemalin hayranıyız. Onun efendiliği büyük kalpliliği bulunmaz.”

Ilgaz’ın aktardığı bu sözler, otelin hafızasında kalan kişisel bir tanıklıktır. Bir cephe komutanının, savaşın içinde geçim ve yiyecek sıkıntısı yaşayan insanlara gösterdiği ilginin yıllar sonra hatırlanması bakımından değerlidir.

Mazlumyan ailesinin kendi geçmişinde de savaşın acıları vardır. Agos’ta yayımlanan aile tarihine ilişkin anlatıma göre Armenak ve Onnik kardeşler, 1915’te Halep’e ulaşan Ermenilere barınma ve yardım sağladı; nüfuzlarını tehlike altındaki insanların korunması için kullandı. Aynı anlatımda, ailenin daha sonra otelde bulunan sığınmacılarla birlikte Lübnan’ın Zahle kasabasına gitmek zorunda kaldığı belirtilir. Baron’un geçmişinde, konuklarını ağırlayan bir işletmenin yanında, zor günlerde insanlara kapısını açan bir ailenin hikâyesi de bulunur.

Otelin konukları arasında Kral Faysal, T. E. Lawrence ve Agatha Christie de vardır. Bu isimler Baron’un farklı dönemlerde siyaset, askerlik ve edebiyat çevrelerinin buluştuğu bir yer olduğunu gösterir. Her biri kendi hikâyesini bırakmış, otelin kent belleğindeki yerini genişletmiştir.

Suriye’deki iç savaş, Baron Hotel’in konaklama yaşamını da kesintiye uğrattı. Zila Demirjian’ın 2021’deki ziyaretini anlattığı yazıda, oteli korumaya çalışan Rubina Taşçıyan-Mazlumyan’ın hatıralarına yer verilir. Rubina Hanım, son konuklarının 2019’da gelen bir Fransız grubu olduğunu anlatır. Sıcak su ve elektrik bulunmadığını öğrenmelerine rağmen kalmak isteyen bu konuklarla her sabah caddeye bakan verandada kahvaltı yapmışlardır. Bu, o ziyaret sırasında aktarılmış bir hatıradır. Bir turizmci olarak bu küçük ayrıntıyı önemsiyorum. Otelcilikte konfor kadar, karşılanmak ve bir sofrayı paylaşmak da insanın hafızasında yer eder. Baron’un verandasındaki o kahvaltı, zor koşullarda bile sürdürülen misafirperverliğin hikâyesidir.

Baron Hotel’in benim meslek yaşamımda da bir yeri var. Bir dönem birlikte çalıştığım Alman tur operatörü Studiosus Reisen, 1978 de Türkiye–Suriye kültür gezileri düzenliyordu. Rehberlerinden Dr. Reinhard Bockhorni,(Polyglott Türkei rehberinin de yazarı) bir sohbetimizde Halep’te Baron Hotel’de konakladıklarını anlatmıştı. Yıllar sonra Atatürk’ün izinde bu otelin geçmişini araştırırken o konuşmayı yeniden hatırladım.

Turizmcinin Görüşü
Halep’teki Baron Hotel’de Mustafa Kemal, çökmekte olan bir imparatorluğun kaderini omuzlarında taşıyan bir cephe komutanı olarak konaklamıştır. Bu nedenle otelin korunmasını, Atatürk’ün İzinde Oteller çalışmasının önemli meselelerinden biri olarak görüyorum.

Yüzyılı aşkın geçmişinde savaşlar, yönetim değişiklikleri ve acılar yaşamış bu yorgun otelin, Mustafa Kemal Atatürk ve Halep Tarihi Müzesi olarak yeni bir kimliğe kavuşmasını isterim. Böyle bir müzede Mustafa Kemal’in Halep günleriyle birlikte Mazlumyan ailesinin otelcilik emeği, kentin ticaret ve konaklama kültürü, otelin konukları ve savaş dönemlerinde barınan insanların hikâyeleri anlatılabilir. 201 numaralı oda da dönemin belgeleriyle birlikte korunarak ziyaretçilere açılabilir.

Tarihî bir oteli yaşatmak, duvarlarını onarmanın yanında, içinde biriken hayatları da geleceğe taşımaktır. Baron’un özgün mimarisini, eşyalarını ve ulaşılabilen belgelerini koruyan bir müze, Halep’in kültür yaşamına ve turizmine değerli bir katkı sağlayabilir.

TİKA’nın, Mazlumyan ailesi ve Suriye’deki ilgili kurumlarla iş birliği içinde, Baron Hotel’in restorasyonuna ve Mustafa Kemal Atatürk ve Halep Tarihi Müzesi düşüncesinin hayata geçirilmesine katkı vermesini umut ediyorum. Böylece bu otel, hikâyesini gelecek kuşaklara anlatmayı sürdürebilir.