NİZAMETTİN ŞEN / KONUK YAZAR

Mitolojilerimizi Kim Anlatacak?

Anadolu, insanlık tarihinin en güçlü hikâyelerine ev sahipliği yaptı. Homeros’un destanları bu topraklarda doğdu. Troya Savaşı burada yaşandı. Odysseus’un uzun dönüş yolculuğu Ege kıyılarımızdan geçti. Midas’ın dokunduğu her şeyi altına çeviren efsanesi Frigya’da filizlendi. Gılgamış Destanı’nın izleri Mezopotamya coğrafyamızın hemen yanı başında şekillendi.

Fakat bu hikâyeler yıllardır dünyanın en büyük sinema projelerine konu olurken, onları biz anlatamıyoruz.

Troya filmi çekildi, dünya konuştu. Şimdi Christopher Nolan’ın büyük merak uyandıran Odysseia uyarlaması sinema dünyasının gündeminde. Elbette Nolan çağımızın en önemli yönetmenlerinden biri ve kendine özgü sinema diliyle yine çok konuşulacak bir yapıta imza atacak.

Ancak dikkat çekici olan başka bir gerçek var.

Dünya bu filmleri konuşurken, kimsenin aklına bu destanların geçtiği coğrafya olarak Türkiye gelmiyor. Troya denildiğinde milyonlarca insan filmi hatırlıyor; ama Çanakkale’yi, Troya Ören Yeri’ni ya da Anadolu’nun mitolojik mirasını aynı ölçüde hatırlamıyor.

İşte kaçırdığımız fırsat tam da burada.

Bugün sinema, ülkelerin elindeki en güçlü tanıtım araçlarından biridir. Bir film yalnızca gişe başarısı kazanmaz; destinasyon yaratır, merak uyandırır, milyonlarca insanın seyahat kararını etkiler. Yeni Zelanda’nın Yüzüklerin Efendisi ile, Hırvatistan’ın Game of Thrones ile, İskoçya’nın Braveheart ile elde ettiği tanıtım bunun en somut örnekleridir.

Türkiye ise dünyada dizileriyle önemli bir başarı yakaladı. Dizilerimiz yüzlerce ülkede izleniyor, oyuncularımız tanınıyor ve ülkemizin görünürlüğüne önemli katkılar sağlıyor. Zaman zaman farklı algılar oluştursa da bu, küçümsenmeyecek bir tanıtım gücüdür.

Ancak mitolojik mirasımız söz konusu olduğunda aynı başarıyı gösteremiyoruz.

Troya’yı da, Odysseus’u da başkaları anlatıyor. Biz ise yalnızca izliyoruz.

Halk arasında güzel bir söz vardır: “Etinden, sütünden, yününden yararlanamadık.”

Anadolu’nun binlerce yıllık kültürel zenginliği için de ne yazık ki durum biraz böyledir. Hikâyeler bizim, mekânlar bizim; fakat anlatan başkaları oluyor.

Umarım bu son kaçırdığımız fırsat olur.

Artık kendi mitolojimizi ve kendi kahramanlarımızı dünya sinemasına taşımanın zamanı gelmiştir. Gılgamış, Midas, Göbeklitepe’nin gizemli öyküleri, Hitit ve Likya efsaneleri, Dede Korkut anlatıları ve Yaşar Kemal’in İnce Memed’i yalnızca edebiyatın değil, uluslararası sinemanın da güçlü yapımları hâline gelmelidir.

Çünkü hikâyesini başkaları anlatan ülkeler, kendi hafızalarını da başkalarının bakış açısıyla dünyaya sunarlar.

Oysa Anadolu’nun anlatacak o kadar çok hikâyesi var ki… Yeter ki onlara sahip çıkalım ve onları kendi sinema dilimizle dünyaya anlatmayı başaralım.

Kültürel diplomasi”, “gastrodiplomasi” ve “spor diplomasisi” gibi, mitoloji de bir ülkenin yumuşak gücünün (soft power) önemli bir unsuru olabilir. bugün dünya çocukları Yunan mitolojisini biliyor. Zeus’u, Athena’yı, Apollon’u, Truva Atı’nı tanıyor. Ancak bu hikâyelerin büyük bölümünün geçtiği coğrafyanın Anadolu olduğunu çok az kişi biliyor. Truva’nın Çanakkale’de, Midas’ın Frigya’da, Homeros’un İzmir kıyılarında yaşadığı, Likya efsanelerinin Antalya’da doğduğu dünya kamuoyunun zihninde yeterince yer etmiyor. Mitolojik diplomasi; bir ülkenin binlerce yıllık efsanelerini, kahramanlarını ve arkeolojik mirasını sinema, edebiyat, dijital medya, müzecilik, oyun sektörü ve turizm yoluyla uluslararası itibara ve ekonomik değere dönüştürme stratejisidir.

“Arkeoloji geçmişi ortaya çıkarır; mitolojik diplomasi ise o geçmişi dünyanın ortak hayal gücüne taşır. Mitolojik Diplomasi: Anadolu’nun Anlatılmayan Yumuşak Gücü”