HÜSEYİN KARABULUT / KONUK YAZAR

Grönland, son yıllarda küresel ısınmanın etkisiyle azalan buzulları, açılan yeni deniz rotaları, doğal kaynakları, zengin mineralleri ve stratejik konumunun yanında başta Amerika Birleşik Devletleri (ABD) olmak üzere büyük güçlerin giderek artan siyasi ve askerî ilgisiyle de dünya gündeminde otuyor. 22 Eylül 2026'da ABD, Danimarka ve Grönland arasında imzalanan savunma ve güvenlik anlaşması (Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti ile Danimarka Krallığı Hükümeti ve Grönland Hükümeti Arasında, 27 Nisan 1951 Tarihli Grönland'ın Savunmasına İlişkin Anlaşmanın ve Bununla Bağlantılı Sonraki Anlaşmaların Değiştirilmesi ve Tamamlanmasına Dair Anlaşma),  adaya olan ilginin en son göstergesi oldu. Dolayısıyla Grönland'ın geleceğine ilişkin tartışmaları da yeniden alevlendirdi.

Anlaşmanın hemen giriş bölümünde yer alan bir açıklama, Grönland'ın geleceği açısından özellikle dikkat çekici. Taraflar, Grönland'ı ve Amerikan kıtasını savunmak amacıyla, Altın Kubbe (Golden Dome) savunma sisteminin kurulmasını kabul etmekte. Altın Kubbe, ABD'nin geliştirmeyi hedeflediği çok katmanlı hava ve füze savunma sistemi projesi. Öyle ki Grönland'ın coğrafi konumu bu proje açısından büyük önem taşıyor. Özellikle Arktika üzerinden Kuzey Amerika'ya yönelebilecek füze tehditlerinin erken tespiti açısından Grönland'ın konumu oldukça stratejik bir noktada. Bu nedenle adada bulunan radar sistemleri, erken uyarı altyapısı ve Pituffik Uzay Üssü, ABD'nin füze savunma kapasitesinde önemli bir rol oynuyor. Dolayısıyla Grönland, ABD açısından askerî üslerin bulunduğu sıradan bir ada değildir. Kuzey Amerika'nın savunulması, Arktika'daki artan askerî hareketliliğin izlenmesi ve olası füze tehditlerine karşı erken uyarı sistemin sağlanması bakımından çok kritik bir coğrafya olarak görülüyor. Kısacası Grönland, ABD'nin kuzeyden gelebilecek tehditlere karşı oluşturduğu savunma hattının en kritik halkalarından biridir.

Bütün bu stratejik hesapların yanında Grönland Parlamentosu, 22 Eylül 2026'da imzalanan güvenlik anlaşmasını 3 Kasım 2026 Salı günü, 16 kabul, 0 ret ve 7 çekimser oyla onay verdi. Buradan da anlaşmaya karşı çıkan milletvekilinin olmadığı anlaşılıyor. Öyle ki bu karar, Grönland'ın savunma ve güvenlik politikası açısından son dönemin en önemli gelişmelerinden biri olarak görülüyor. Ancak anlaşma henüz tam anlamıyla yürürlüğe girmiş değil. Danimarka Parlamentosunun da onay sürecini tamamlaması gerekiyor.

12 Kasım Perşembe günü Danimarka Parlamentosunda ABD, Danimarka ve Grönland arasındaki savunma ve güvenlik anlaşmasının ilk görüşmesi tamamlandı. Parlamentodaki görüşmelerde anlaşmaya dair güçlü bir siyasi verilirken, milletvekili ve Grönland Sözcüsü Mads Fuglede, Trump yönetiminin güvenilirliğini sorgulaması ve anlaşmaya ilişkin çekincelerini dile getirmesi, anlaşmanın siyasi güvenilirliğini ve Grönland'ın geleceğine ilişkin tartışmaları da derinleştirdi. Anlaşmanın nihai değerlendirmesi ve oylamasının 19 Kasım'da yapılması bekleniyor. Nihai oylama sonrasıyla da süreçte yeni bir aşamaya geçilecektir.

Ancak bütün bu görüşme ve hesapların içinde cevaplanması gereken bir soru var: Grönland'ın geleceği konuşulurken beş bin yıldır adayı yurt tutan İnuit Moğol Türk halkı nerede?

Bilindiği gibi Grönland, yüzyıllar boyunca Danimarka'nın sömürge yönetimi altında kaldı. Bu süreçte İnuit Moğol Türk halkının dili, dini, kültürü ve kimliği üzerinde hâlâ etkileri görülen, derin izler bırakan asimilasyon politikaları uygulandı. Öyle ki yerli halk adına kararlar alındı; onların nasıl eğitim göreceklerine, hangi dili konuşacaklarına, hangi dine inanacaklarına ve nasıl bir toplum içinde yaşayacaklarına çoğu zaman kendileri dışında karar verenler oldu.

Bu asimilasyon politikalarının en çarpıcı örneklerinden biri, 1951 yılında gerçekleştirilen ve tarihe 22 Grönlandlı Çocuk Projesi olarak geçen uygulamaydı. Yaşları 4 ile 9 arasında değişen 13 erkek 9 kız toplam 22 Grönlandlı çocuk, daha iyi eğitim ve gelecek vaatleriyle ailelerinden alınarak Danimarka'ya götürüldü. Ancak bu çocuklar, yalnızca ailelerinden değil, ana dillerinden, kültürlerinden ve kimliklerinden uzaklaştırıldı. Onların hayatları üzerinden yürütülen bu proje, bir halkın geleceğinin başkaları tarafından belirlenmesinin acı sonuçlarını ortaya koydu.

Dün 22 Grönlandlı çocuğun geleceği adına alınan kararlar, bugün Grönland'ın geleceği adına karar almak istiyor. 1951 yılında 22 İnuit Moğol Türk çocuğun ailelerinden koparılarak Danimarka'ya götürülmesine kim karar vermişti? Çocukların kendi istekleri, ailelerinin rızası ve kültürel bağları ne ölçüde dikkate alınmıştı? Onlara daha iyi bir gelecek sunma vaadiyle yürütülen bu proje, gerçekte kimin geleceğini belirlemeyi amaçlıyordu?

Bu tarihsel süreci, 22 çocuğun yaşadıklarını ve Danimarka'nın asimilasyon politikalarını ayrıntılı biçimde ele aldığım “Geçmişte Sömürülen, Bugün Paylaşılamayan Grönland. İnuit Moğol Türk Yurdu’nda Danimarka’nın Çocuk Asimilasyon Politikaları” adlı kitabımda da anlattım.

Aradan 75 yıl geçti. Bugün aynı coğrafya, bu kez büyük güçlerin güvenlik ve jeopolitik hesaplarının merkezinde yer alıyor. Peki, Grönland'ın geleceğine kim karar verecek? ABD'nin askerî çıkarları mı, Danimarka'nın egemenlik anlayışı mı, yoksa Grönland halkının kendi hür iradesi mi belirleyici olacak? Adanın doğal kaynakları, askerî üsleri ve stratejik konumu konuşulurken İnuit Moğol Türk halkının hak ve beklentileri ne kadar dikkate alınıyor? Güvenlik gerekçesiyle alınan bir takım kararlar, yarın yeni bir sömürge kapısını aralayabilir mi?

Dün İnuit Moğol Türk halkının çocuklarının hangi kültür ve kimlikte yetişeceğine başkaları karar veriyordu; bugün ise yaşadıkları toprakların güvenliği, kaynakları ve geleceği üzerine bir başkaları hesap yapıyor. Dün Danimarkalaştırma/Danimarkalaşma söylemi vardı; bugün güvenlik, savunma ve güç rekabeti öne çıkıyor. Yöntemler ve gerekçeler değişiyor ama asıl soru değişmiyor: İnuit Moğol Türk halkı kendi geleceğini kendisi mi belirleyecek, yoksa başkalarının kendileri adına aldığı kararları kabullenen ve yaşayan bir topluluk olarak mı kalacak?

Grönland'ın bağımsızlığı ve geleceği hatta kendi kaderini tayin hakkı tartışılırken bu soruların göz ardı edilmemesi gerekiyor. ABD ile güvenlik iş birliği, Danimarka ile siyasi ve ekonomik ilişkiler değerlendirilirken İnuit Moğol Türk halkının iradesi de belirleyici unsur olmalıdır. Elbette ki bir coğrafyanın stratejik önemi, orada binlerce yıldır yaşayan bir toplumun haklarından, geleceklerinden ve de beklentilerinden daha önemli değildir.

Nuuk'ta gerçekleştirdiğim çalışmalar sırasında görüştüğüm yerli halkın bağımsızlık ve kimlik konusundaki hassasiyetleri, bu meselenin siyasi bir tartışmadan ibaret olmadığını bir kez daha gösterdi. Bir zamanlar kendi çocuklarının nasıl yetiştirileceği, hangi dili konuşacağı ve hangi kültür içinde yaşayacağı üzerindeki söz hakkı elinden alınan İnuit Moğol Türk halkı, bugün kendi topraklarının ve geleceğinin belirlenmesinde söz sahibi olmak istiyor. Geçmişte başkalarının kararlarıyla yön bulan Grönland'da artık belirleyici olan, küresel güçlerin askerî ve ekonomik çıkarlarından ziyade, halkının kendi kaderini tayin etme iradesi olmalıdır.

1951'de çocuklarının gelecekleri konusunda onların görüşleri dikkate alınmamıştı. Bugün bir halkın geleceği konusunda aynı hatanın tekrarlanmaması gerekiyor.

Bu noktada İnuit Moğol Türk halkının uluslararası platformlarda dile getirdiği, kökeni çok eskiye dayanan önemli bir ilkeyi hatırlamak gerekiyor: “Bizim hakkımızda, biz olmadan hiçbir şey.”