AHMET DİKİCİ / KONUK YAZAR

​Anadolu’nun orta yerinde, rüzgârın uğultusundan başka neredeyse hiçbir sesin kalmadığı bir diyardır Ayrancı. Karaman’ın bu şirin ilçesine baktığınızda, bugün sadece kâğıt üstündeki rakamların değil, bir kültürün ve taptaze bir emeğin nasıl parmaklarımızın arasından kayıp gittiğini görüyoruz.
​Hani eskiden köylerde horoz sesleri, tarlalarda neşeyle çalışan insan manzaraları olurdu ya; işte Ayrancı’nın o eski neşesinden neredeyse eser kalmamış. Sabahın köründe buz gibi havada elma bahçesine giren 65 yaşındaki Ahmet Amca ile Karaman otogarından gurbete tek yön bilet alan 20 yaşındaki torununun hikayesidir bu... Beyaz kirazından Tokaloğlu kayısısına, mis kokulu elmasından taptaze koyun yoğurduna kadar koca bir hazineye ev sahipliği yapan bu topraklar, bugün maalesef neredeyse sessizliğe bürünmüş. Neden mi? Gelin rakamlara ve köylerin haline birlikte bakalım.
​Eriyen Nüfus
​Eskiden, 2000 yılında bu ilçenin kapısını çaldığınızda yaklaşık 13.210 kişilik bir nüfusla, insan sesiyle karşılaşırdınız. Çocuk cıvıltıları sokakları çınlatırdı. Peki ya bugün? Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre, Ayrancı’nın nüfusu aradan geçen zamanda sürekli eriyerek son resmi rakamlara göre 2025 yılı sonu itibarıyla 7.127 kişiye kadar geriledi.
​Yılda ortalama yüzde üçlük bir erimeyle Karaman’ın en hızlı küçülen yeri oldu Ayrancı. Daha da acısı, koca bir yıl boyunca bütün ilçede dünyaya gelen bebek sayısı sadece 47. Artık ne evlenecek genç kalıyor ne de ocak tüttürecek yeni yuvalar kurulabiliyor. Gençler göç edince, köyler de merkez de resmen yaşlılar yurduna döndü.
​Boşalan Köyler
​Ayrancı’nın asıl acı tablosu, köylerinin sokaklarında saklıdır. Düne kadar binlerce insanın ekmek kazandığı, çocuk sesleriyle şenlenen yirmi iki köyümüz bugün adeta boynu bükük bir şekilde bekliyor. Ayrancı’ya bağlı yirmi iki köyün tamamının adını andığımızda, bu coğrafyanın kaderi çok daha net görülüyor:
​Divle (Üçharman) Köyü, dünyaca ünlü coğrafi işaretli tescilli Obruk peynirinin beşiği olan, bir zamanlar cıvıl cıvıl hareketli günleri geride bırakan yapısıyla yüzlü rakamların alt sınırlarına kadar geriledi.
Berendi Köyü, geniş arazileri ve tarihiyle öne çıkarken köyün sokakları artık çoğunlukla yaşlıların adımlarıyla yankılanıyor.
Ağızboğaz, Akpınar ve Ambar köyleri, bölgenin önemli tarım ve yerleşim alanları olmasına rağmen göç dalgası nedeniyle nüfusunu fazlasıyla kaybetmiş.
Böğecik, Buğdaylı ve Büyükkoraş köyleri, toprağın bereketini sırtlamaya çalışsa da ocaklar birer birer sönmekte, genç nüfus büyük şehirlere göç etmektedir.
Çatköy, Dokuzyol ve Kaleköy, eski canlılığını kaybederken bu yerleşimlerimizde de nüfusun büyük çoğunluğunu ilerlemiş yaştaki vatandaşlarımız oluşturuyor.
Karaağaç, Kavaközü ve Kavuklar köyleri, üretimde yaşanan sıkıntılar yüzünden kış nüfusu parmakla sayılacak kadar azalan yerler haline gelmiş.
Kayaönü, Kıraman ve Küçükkoraş köyleri, tarihi ve kültürel dokusuyla bilinse de sessizliğe teslim olmaktan kurtulamadı.
Melikli, Pınarkaya, Sarayköy, Hüyükburun ve Yarıkkuyu köyleri, Ayrancı’nın bu kadim duraklarında tarımın ve hayvancılığın zorlaşmasıyla birlikte genç ellerin topraktan uzaklaştığı yerler olmuş.
​Peki bu toprakların bereketi ne oldu? Bu bozkırın meraları eskiden koyunla, kuzuyla şenlenirdi. O koyunların sütünden yapılan koyun yoğurdunun lezzeti başkaydı ama yem masrafları, çoban teminindeki zorluklar derken hayvancılık zorlaşmıştı. Dünya pazarlarının aradığı narin beyaz kiraz ve Tokaloğlu kayısısı bugün dalında kalabiliyor; üretici emek veriyor ancak pazarlama zincirindeki dengesizlikler kazancı düşürüyor. Binlerce dönüm elma bahçesi var fakat yeraltı suları her geçen yıl metrelerce aşağı çekiliyor, su kaynaklarının tasarruflu kullanımı her geçen gün daha hayati hale geliyor.
​Köyler haritadan silinmiyor belki ama içindeki can damarı çekiliyor. Okullar kapandığı an zaten köydeki hayat bitmişti; analar babalar çocuklarının geleceği ve eğitimi için evlerini omuzlayıp yollara düştü.
​Bekleme Odasındaki Gençler
​Köylerden merkeze göç eden ya da merkezde kalan gençlerin hali de yaman. Ayrancı merkezde istihdam alanlarının sınırlı olması, gençlerin önünü tıkıyor. Gençler için ilçe merkezi, hayatın aktığı bir yer değil; olsa olsa iki kahve arasında gün tükettikleri bir bekleme odası sanki...
​Eğitimi biten ilk otobüse atlayıp gidiyor. Kalanlar ise kara kara düşünüyor. Genç eller değmeyince o beyaz kiraz da, kayısı da, o meşhur obruk peyniri de hak ettiği ekonomik değeri bulamıyor.
​Yapılması Gerekenler
​Kader mi bu? Asla! Ayrancı gibi cennet köşesi bir yer, doğru kararlarla ayağa kalkabilir. Divle Obruk peynirinden koyun yoğurduna kadar neyimiz varsa merkeze kurulacak soğuk hava depolarıyla, paketleme tesisleriyle bizzat burada işlenmeli; kazanılan değer doğrudan üreticiye kalmalı. Fransa’nın küçük bir köyü ürettiği peynirle dünyadan binlerce turist çekiyorsa, bizim tarihi coğrafi işaretli Divle Obruğu da gastro-turizm ile gençlerimize yepyeni iş kapıları açabilir. Vahşi sulama devri geride bırakılmalı, modern damlama sistemlerine geçilmeli, Ayrancı’nın o cömert güneşiyle GES yatırımları artırılarak çiftçinin girdi maliyetleri hafifletilmeli. Köyüne dönüp hayvancılık veya meyvecilik yapmak isteyen gençlere hibe destekleri ve kolaylıklar sağlanmalı. Gençlerin sosyal etkinlikler yapacağı, kendine geleceği bir ilçe merkezi yaratılarak gençlerimizin yeniden ata yurdunda yaşamaları sağlanabilir.
​Unutmayalım ki bu acı tabloda hepimizin payı var. Şimdi sıra, gidenlerin arkasından hayıflanmakta değil; Ayrancı’nın kaderini kendi ellerimizle yeniden yazmakta. Çünkü toprak biterse hayat biter, hafıza biter, kökler kurur. Ayrancı; o mis kokulu elmanın, tescilli obruk peynirinin ve bu bozkırda kalmak isteyip de yola düşmek zorunda kalan o gençlerin hatırına yeniden yeşermeyi bekliyor. Gelin, bu kadim şehrin can damarını hep birlikte yeniden yeşertelim.