ŞENER METE / KONUK YAZAR

Sezen Aksu’nun, Yalnızlık Senfonisi adlı eseri, “Anladım sonu yok yalnızlığın/ Her gün çoğalacak” diye başlar. Bu
sözlerdeki “her gün”, bir süreci anlatır. Yalnızlık duygusunun artış sürecini.
“Her gün/az da olsa/bir şeyler yapılır.

Her sabah/bir gün vardır/ Her günde bir gün vardır.” Bu dizeler ise Amerikalı şair Robert Creeley’in, Every day (her
gün) adlı şiirinin başlangıcı. Bu şiirdeki “her gün” ise tekrarlanan zamanı belirtir.

Sezen Aksu’nun şarkısındaki her gün ile Amerikalı şairin sözünü ettiği her gün aynı anlamda mıdır?

Her gün sözü, dil bilgisine göre bir tamlamadır dersek her sözcüğü tamlayan, gün ise tamlanandır. tamlamayla ‘her
gün’ olur. Öte yandan her sözcüğü, gün kelimesini niteleyen bir sıfattır. Türk Dil Kurumu yazım kuralına göre
tamlamada her iki sözcük ayrı olarak “her gün” biçiminde yazılmaktadır. Hergün biçimindeki yazılış, yanlış kabul edilmektedir. Oysa yaşıtlarımızın birçoğu gençliğinden beri hergün yazmıştır.

Her sözü, “Önüne geldiği ismin benzerlerini teker teker hepsi, birer birer tümü" anlamıyla kapsayacak biçimde
genelleştiren bir sıfattır. Sıklık belirtir. Her gün, her saat gibi ifadelerde dilbilgisi terimi olarak zarftır. Her zaman
dediğinizde, süregelen bir durum anlatılır. Her zaman ifadesi, sıfat+isim olarak ayrı yazılan; daima, sürekli, her vakit anlamına gelen bir tamlamadır. Zıt anlamlısı, “asla” sözüdür.

Espri olarak söylersek delilerin bayramı olan her gün, kısır bir döngüyü de ifade eder. Ama “her gün yeni bir başlangıçtır” dediğinizde, sıradanlığı aşan bir cümle söylemiş olursunuz. Sıradanlıkla sıra dışılık aynı kelime
içinde nasıl ifade edilir? “Her gün işe giderim” cümlesindeki duygu “seni her gün görmek isterim” sözüyle
aynı mıdır?
Fransız romancı Milan Kundera, “Hemen hemen her gün, her gün değildir” demiş. İngilizcede bu tür anlam
kaymalarının çözümü bulunmuş aslında. Örneğin everyday (her gün) sözünün every day varyantı da var. Hergün bitişik olduğunda sıfat, ayrı olarak (her gün) yazıldığında zarf oluyor. İngilizler, otomatik olarak geçen, sıradan bir günü bitişik yazıp, işlevsel olarak geçen her günü ise ayrı yazarak ayırmışlar. “Her gün aynı konuşmalar” dediğinizde everyday, “Her gün bir şey duyuyoruz” dediğinizde ise every day olarak ayrı yazıyorsunuz. Aradaki fark konuşmada nasıl anlaşılıyor? Vurguyla. Her gün sözü sıfat olunca ilk heceyi, zarf olunca ikinci heceyi vurgulayarak anlam ayırımı yapıyorlar.

Gerçekten, “Aynı yalanı her gün söylerseniz, insanlar size inanmaya başlar” cümlesindeki her gün ile “Her günü son
gününmüş gibi yaşa” önerisindeki her gün, aynı her gün değildir. Benzer bir durum bugün sözcüğünde de var. Bizde
bugün, bitişik yazılıyor. İngilizce de ise today ve this day olarak iki ayrı ve anlam ayırt edici bugün yazımı var.

“Bugün hava sıcak” cümlesindeki bugün ile “Bugün bir kadın Cumhurbaşkanı olsa” cümlesindeki bugün, aynı anlamı taşımaz ve farklı vurgularla söylenir. Ama biz, “bu gün” diye yazarsak kelimenin yazımının yanlış olduğu söylenir. Oysa şu cümleye bakalım. “Bugün 29 Ekim Çarşamba. Cumhuriyet, 102 yıl önce bu gün ilan edilmişti.”
Cümledeki “bu” sıfatına, söylerken vurgu yapılmazsa cümle, gerçek etkisini kaybeder.

Bugün ve bu gün arasındaki ayrıma yakın geçmişten bir örnek vereceğim. “Türkçenin annesi” dediğimiz ve
geçtiğimiz Şubat ayında 104 yaşında vefat eden rahmetli Prof. Dr. Zeynep Korkmaz’ın, yayımlanmış bir makalesi var. Ağustos 1993’te basılan makalenin başlığı aynen şöyle:

“DİLİMİZİN DÜNKÜ VE BU GÜNKÜ SORUNLARI VE ÇÖZÜM YOLLARI”

Makalede “bu günkü” ve “bu günün” yazımlarının yanında, iki kez de “bu gün” yazımını görüyoruz.

Ayrıca Prof. Dr. Nevzat Özkan’ın 1994 yılında basılmış olan şu makalesine denk geldim:

“GAGAVUZ TÜRKÇESİNİN DÜNÜ BU GÜNÜ VE GELECEĞİ”

Yalnız bir dönem Türkiye’de, o gün, şu gün gibi bugün sözünün de ayrı yazılması şeklinde tartışmalar yapıldığını
hatırlıyorum. Biz, hem 20. hem 21. yüzyılı yaşamış kişileriz. İki asır arasındaki fark, gerçekte bir insan ömrünün çok
ötesinde sayılır. Son 30 yıl içinde bilgisayardaki ve internetteki gelişmeler bile dünyayı daha hızlı döndürdü. Anlam bilimi semantik, son 100 yıl içinde hiç olmadığı kadar anlam yüklemesine uğradı. Artık sözlerdeki kelime seçimleri değil vurgular ve duraklar bile konuşmada anlam farkı yaratıyor. Bu gün/ bugün, her gün/hergün örneğinden
yola çıkarsak sözlerimizi açık ve anlaşılır bir biçimde ifade etmek için yakın gelecekte, aynı kelimenin farklı yazım ve
telaffuz biçimlerini görmemiz mümkün olabilir. Dil, değişen ve gelişen bir varlıktır.

Bu cümle de son örneğimiz olsun: “Bugün, 10 Kasım. Büyük Atatürk, 86 yıl önce bu gün aramızdan ayrılmıştı.”