RAZİYE GÖK AKTAŞ / KONUK YAZAR

“Doğanın dengesini her şeye rağmen bulacağı gerçeği yok sayılmadan yapılan planlamaların icrasında ülke ekonomisinin zararı oluşmadan, doğa korunarak insana fayda sağlanabilirdi.”

Antalya’yı Konya’ya  ve iç kesimlere bağlayan Kuzey-Güney aksının  en önemli geçiş noktası olarak büyük alkışlarla açılıp  03/05/2023 de hizmete giren Demirkapı tünelinin de bulunduğu, yolun  Eynif ve Gembos ovalarındaki bölümü  sağnak yağışın etkisiyle  göle dönüştü. 

Demirkapı Tüneli’ni içeren Antalya Konya güzergahı, doğrudan kamu kaynaklarıyla yani ödediğimiz vergilerle devlet bütçesi kullanılarak  hayata geçirilmiştir, ücretsiz bir kamu hizmetidir ve sosyal ve ekonomik faydaları yadsınamaz

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na bağlı Karayolları Genel Müdürlüğü’nün web sayfasında  tünelin görseli altında aşağıdaki metnin yer aldığını gördüm.

“3 Mayıs 2023 tarihinde hizmete sunulan Demirkapı Tüneli, Antalya’yı Konya’ya ve iç kesimlere bağlayan kuzey-güney aksı konumundaki Antalya – Taşağıl – Derebucak – Konya Yolu güzergahında 5.068 m uzunluğunda inşa edilmiştir.

Kamuoyunda ‘iklim değiştiren tünel’ olarak bilinen Demirkapı Tüneli, Antalya’yı Konya’ya bağlayan kuzey-güney aksının en önemli geçiş noktasını oluşturmaktadır. Proje ile Akdeniz ve İç Anadolu'yu ayıran Torosların tünel konforuyla sadece 4 dakikada geçilmesi sağlanmıştır. “

  Karayolları Genel Müdürlüğü web sayfasında geçen metinde yazdığı gibi gerçekten tünel iklim değiştirmiş miydi?

  Her yazdığımız şey bir gün gerçek olur mu diye düşünmeden geçmemek mi gerekiyor?

Son yağan yağmurlarla Konya-Antalya otoyolunun geçtiği Eynif ve Gembos ovalarının bir bölümünün doğal yapısı aşırı yağışların ardından eskiden olduğu gibi göl haline geldiğini görünce, harcanan maliyeti boşa gitmesine üzülürken, doğanın kendi dengesini kendiliğinden bulduğuna sevindim. 

Karayolları Genel Müdürlüğü’nün web sayfasında yayınlanmış verilerine göre, kamulaştırma hariç; ulaştırma harcamaları katlanarak artmış, 2014 ile 2025 arasında toplamda 20,59 kat artmış durumda iken, henüz harcama toplam tutarı belli olmayan 2026 yılın harcama tutarı bütçesine ise Antalya-Konya yolunun ek maliyet getireceği aşikardır.

Ayrıca, Karayolları Genel Müdürlüğünün Merkezi Yönetim Bütçesindeki sene başındaki  payı 2026 yılı %2,05  (19.023.992.761.000/389.228.530.000) olsa da,  evdeki hesap çarşıya uymayacak, önümüzdeki yılda bütçeden alacağı pay mecburen artacaktır.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın açıklamalarına göre, Demirkapı Tüneli ve bağlantı yollarını kapsayan 67 kilometrelik hattın toplam yatırım  bedeli  yapım dönemindeki baz fiyatlara göre yaklaşık 1,5milyar TL açıklanmıştı.

O dönemdeki yaklaşık maliyetin bu günkü yaklaşık maliyetinin 14milyar olduğunu kabul edersek, ödediğimiz vergilerle devlet bütçesinden karşılanan proje için ödenen yaklaşık tutar 2026 için 28.075,50- TL net asgari ücret tutarından yaklaşık 500.000 kişinin bir aylık net asgari ücretini, 20.000- TL emekli maaşı tutarından ise yaklaşık 700.000 emeklinin maaşı karşılanıyor.

Şubat 2026 da açıklanmış kişi başı beslenme maliyeti  8.091- TL  baz alındığında, yol maliyeti ile 1.730.000 kişinin beslenmesi sağlanıyor.

Yollar bir kez yapılır ve sürekli kullanılır. Bir kez yapılan yolun kullanımından her yıl sağlanan tasarrufla her sene yaklaşık 300 kişinin yıllık gıda ihtiyacı ekonomiye kazandırılır.

Bu maliyete yol değil de sulama yatırımı yapılsaydı ne olurdu;

Türkiye’deki orta ölçekli baraj ve kapalı sistem sulama şebekesi maliyetleri ile hektar başına yaklaşık 100.000-TL-120.000TL maliyet ile, 140bin hektar tarım arazisi modern sulamaya açılabilirdi buda yaklaşık 200bin futbol sahası büyüklüğündeki arazinin suya kavuşmasıdır.

Günümüzde iklim değişikliğinin yarattığı iklim krizleri, kuraklığın açtığı, açacağı sorunlar sıkça gündeme getirilirken, doğru planlama yapılmadan yapılan işlerin  açtığı zararlar kaçınılmaz sorunlarla  maliyeti yükselttiği gibi  haliyle cebimizden çıkacak vergi tutarlarını da yükseltecektir.

Elbette yollar yapılmalıdır. Yolun sağladığı tasarruf ile, emekli maaşları,  gıda destekleri, sulama finansmanları sağlanabilir.

Yol yapılmasın demiyorum, Ancak,  devlet bütçesinden karşılanan her yatırım vatandaşın cebinden  çıkıyor.   Yatırımından kaynaklı hasarın ek maliyeti de yine vatandaşa ek vergi olarak yansıyor.

 Onca maliyete karşılık yolun/yatırımın tasarruf faydalarının detaylı/uzunömürlü ve doğru planlanmamasından kaynaklı göl haline gelmesi ile yolun kullanılamamasından ötürü ödediğimiz vergilere mi yanalım, ödeyeceğimiz vergilere mi, faydasının geri dönüşümünü alamadığımıza mı yanalım hangisine yanalım, doğa güzelliklerine sevinsek de oluşan maddi hasarların izleri  gerçekten çok üzücü bir hal almıştır.