ALİ YILDIZ / KONUK YAZAR

RUM ADININ EDEBİ VE FOLKLORİK YANSIMALARI
Burada, çıplak terimler sözlüğü yerine, kullanılan sözcük ve terimlerin hikâyelerini de katarak, daha okunur bir metin oluşturmak, bir bakıma tezimizi ete kemiğe büründürmek istedik. O halde “Rum İlleri” teriminin beş yüz yıl önceki bir hikâyesi ile başlayalım.

Büyük bir stratejist olan Yavuz Sultan Selim, ordusunu susuz çölde perişan etmemek ve Mısır’ı fethetmek için kış aylarını beklemiş, 1517 Yılında Filistin Çölü’nü geçip, Memluk Sultanı Sultan Gavri’yi yenerek Kahire’ye girmişti. Yavuz’dan 1800 yıl önce Makedonyalı İskender de aynı taktiği uygulamış, çöl yerine Gazze şeridini kullanarak kış aylarında Mısır’a girmişti. Hikâyenin gerisini yazarımızdan dinleyelim:(5)

“Mısır’ın fethi tamamlanmış, Osmanlı ordusu Nil kıyısında istirahate çekilmişti. Asker için yapacak bir şey kalmamıştı. Mısır’ın kavurucu sıcağı askere iyi gelmiyordu. Sıcak, sinek, bataklık, orduda homurdanmaları başlatmıştı. Ailelerini özleyen emir ve komutanlar da aynı dertten mustaripti. Ancak şedit bir padişah olan Yavuz’a kimse bir şikâyette bulunmaya cesaret edemiyor, dişini sıkaraksabrediyordu. El altından artık İstanbul’a, Başkent’e, Dersaadet’e dönmek için asker teşvik ediliyordu. Vezir-i Azam Yunus Paşa bu hareketi alttan alta destekliyordu. Bu haberler Yavuz’un kulağına çalınmış ve sırdaşı Hasan Can’a; “ Lalamız başıyla oynuyor” demişti.(5) Tülbentçi. F.F. Yavuz Sultan Selim Ağlıyor. Akba Kitabevi. Ankara.1947. S.416 (3)

Nihayet Yeniçeriler, Padişah’ın çok saygı gösterdiği Anadolu Kazasker’i ve Yavuzun hocası Kemal Paşazade’ye müracaat ettiler. Kemal Paşazade de kellesinden korkuyor ama münasip bir dille bu isteği iletmeyi istiyordu.
Kemal Paşazade, hakkında şöyle bir hikaye anlatılır:

Bir gün bir gezinti sırasında çamurlu bir yerden geçerken Kamal Paşazade’nin atının ayağından sıçrayan çamur Yavuz’un kaftanına yapışır. Bunu gören Kemal Paşazade çok korkar ve özür dilemeye yeltenir. Yavuz; Bir âlimin atının ayağından sıçrayan çamur bizim kaftanımıza süstür” diye hocasını teselli edip, ben ölünce bu çamurlu kaftanı mezarımın üstüne örtün diyerek gönlünü alır. İşte askerin müracaat etiği Kemalpaşazade budur. Yavuz atına binip yanındaki emir ve subaylarla Mısır’da bir gezintiye çıkmıştı. Kemal Paşazade yanındaydı. Ona sordu:
- Asker Kahire’de ikametten usanmış derler, sen ne dersin?
- Evet, efendimiz kulunuzun da kulağına çalındı.
- Asker ne söyler?
- Vallahi efendim pek malumatım yok ama birkaç gün evvel Nil kıyısına gezerken bir Yeniçeri türkü
söylüyordu onu duymuştum.
- O nasıl bir türküdür?
- Gazâb-ı Hümayuna uğramaktan korkarım Sultanım!
- Söyle söyle..
Kemal Paşazade biraz düşündü ve Türkü’nün bir dörtlüğünü okudu:

Nemiz kaldı bizim Mülki Areb’de
Nice biz dururuz Şam-ü Haleb’de
Cihan halkı kamu iyşü tarabde,
Gel ahi gidelim Rum illerine.

- Vatan hasretini anlatan güzel bir türküdür.

Yavuz, Kemal Paşazade’nin yüzüne manalı manalı baktı, ama bir şey söylemedi. Şehre döndüğünde Vezir-i Azam Yunus Paşayı çağırıp İstanbul’a dönüş hazırlıklarının başlamasını istedi.”

Türkü, Kemal Paşazade’ye atfedilse de, gerçekten bir Yeniçeri’nin mi, yoksa Kemal Paşazade’nin mi, doğrusu bilinmiyor. Ama bir gerçek var ki asker Mısır’dan Rum illerine dönmek istiyordu.. Türkçesi Rum illeri, Arapçası Diyar-ı Rum.. (4)

Peki, Yavuz’un askeri Mısır’dan Rum illerine derken; Rum adıyla Yunan ili veya Grek İli mi demek istemişti? Dönmek istediği yer Rumların vatanı mıydı? Rum ili adının aslı neydi? Anadolu’ya Diyar-ı Rum demekle Rum toprağı oluyorsa, Doğu Türkistan’ın başkenti Urumçi’ye ne demek lazım? Üstelik Doğu Türkistan hem Türk toprağı, hem de Anadolu’ya 10.000 km uzakta. Urumçi’nin sonundaki “çi” küçültme eki, Küçük Urum. Bu adın üzerinde inceleme yapmış olan var mı bilmiyoruz.

Denilebilir ki; iyi ama Urumçi’nin başında “U” harfi var. Onun da bir izahı var. Türk halkı R ile başlayan kelimelerin başına U, İ, I, gibi sesli harfler getirerek konuşur. Recep-İrecep, Rumeli-Urumeli, Rakam-Irakam, Rakı-Irakı, Ramazan-Iramazan gibi. Bir kişinin adı Ramazan ise ve biri ona Iramazan diyorsa, hitap eden adam Türk’tür hükmü pek de yanlış olmaz. Halk ozan ve şairlerinde bu söyleyişin örnekleri çoktur. Karacoğlan bir Türküsünde:(6)

Bizim ilde URUM olur UÇ olur
Sızılaşır bozkurtları aç olur
Bir yiğide emmi demek güç olur
Bir kız bana emmi dedi neyleyim

Bir başka koşmasında;(7)

Dolandım da geldim RUM ile Şam’ı
Sevdiğim yüzünün nuru kalmamış.
Uğrun uğrun da aşinalık ederken,
Şimdi söyleyecek dilin kalmamış.

Bu dörtlükte önemli bir bilgi vardır. Ozan, yaşadığı coğrafyayı tarif etmiştir. Urum Anadolu, Uç ise, Uç-İli, İçel, bunun karşıtı Taşeli’dir (Taş İl-Dış İl). Selçuklu geldiğinde burada Bizans bakiyeleri çoktu. Onun için Selçuklu ve Osmanlı’da buraya Yunan Vilayeti de denmiştir. Osmanlı Vergi(Tahrir) Defterlerinde Vilayet-i Anadolu Defteri Batı Anadolu’yu( Kütahya, Saruhan, Balıkesir vs), diğer bir defterde Vilayet-i Karaman ve Rum Defteri diye adlandırılmıştır. Burada Kayseri, Konya, Beyşehir, Akşehir, Niğde, İçel, Karaman vilayetleri vardır. Rum adı Osmanlı’da Orta Anadolu’ya
münhasır bir ad olarak kalmıştır. Dikkat edilirse Osmanlı’da bütün Anadolu Rum olarak adlandırılmıyordu.(6) www.antoloji.com/ Karacoğlan Türküleri (7) Öztelli.C. Karacaoğlan. Milliyet Yay. 1970. S.223 (5)

Rumeli Tahrir Defteri ise ayrıdır. Osmanlılar Trakya’ya fethettikten sonra oradaki Türk nüfus azlığını tamir etmek ve şenlendirmek amacıyla Anadolu Yörük aşiretlerini Trakya topraklarına iskân ettiler. Peki, Türkler Trakya’yı Yunanlardan mı aldılar ki Rumeli dediler? Hayır. İlk savaşlar Sırplarla oldu. Sırp Sındığı, Kosova vb. Ama aldıkları yere Anadolu Türklerini gönderdiler ve yeni vatana Urum aşiretlerinin yerleştiği toprak anlamında Rumeli dediler.

(DEVAM EDECEK)

KAYNAKLAR
1-HERODOT TARİHİ. İş B. Yay. İst. 2004.
2-Strabon. ANTİK ANADOLU COĞRAFYASI. Ark. Sanat Yay. İst. 2005.
3-Kaya. M. Ali, ANADOLU'DA ROMA EYALETİERİ SINIRLAR VE ROMA YÖNETİMİ/dergipark.org.tr
4-Ramsay. W, ANADOLU’NUN TARİHİ COĞRAFYASI. MEB yay. 1939.
5- Günaltay. Ş, İRAN TARİHİ, C.I. TTK Yay. Ankara.1948
6- Tülbentçi. F.F, YAVUZ SULTAN SELİM AĞLIYOR. Akba Kitabevi. Ankara.1947.
14
7- Öztelli. C, KARACAOĞLAN. Milliyet Yay. 1970.
4- Bayrakdar. M, MEDLER VE TÜRKLER. Akçağ Yay. Ankara 2013
8- Bayrakdar. M, YUNANİSTAN’DA SAKA TÜRKÜ ÜÇ FİLOZOF. Akçağ Yay. Ankara 2013
9- Memiş. E, ESKİ ÇAĞ TÜRKİYE TARİHİ. Çizgi Kit. Konya 2001.
10- Lissner. İvar, UYGARLIK TARİHİ. Milliyet yay. İst. 1973.
11- Hamidullah. M, İSLAM PEYGAMBERİ. C-I, İrfan Yay. İstanbul 1995.
12- Mesudi. MURUC-EZ-ZEHEB. Selenge Yay. İst. 2004.
13-El Ömeri, Şihabeddin b.Fazlullah MESALİK-ÜL EBSAR. Selenge Yay.İst.2014.
14-Sevim. A, ANADOLU FATİHİ KUTALMIŞOĞLU SÜLEYMANŞAH. TTK Yay. Ankara 1990.
www.antoloji.com
16- Tarihte Türkiye Haritaları Boyut. İst. 2019
15-KARACOĞLAN ŞİİRLERİ. HARİTALAR
15
1a-1b-
Dünyanın en eski Haritası Kabul edilen Tablet Harita.
British Museum
16
2- Haritada, Van Gölü çevresinde Urummu Satraplığı, (Ovrovmi Regius Satrapa)
3- Ptolemaois Atlası, Dünya Haritası
17
4- Anadolu -Anatolia
5-Anadolu, Asie Minerve, Natolie
18
7- Natolia, Caramania
8- Memaliki Anatoli
19
9-Turchia
10- Hz. Muhammed’in Bizans-Rum Başbuğu Heraklius’a mektubu
20