AHMET DİKİCİ / KONUK YAZAR

Toroslar'dan Akdeniz'e Uzanan Kadim Bir Nehir: Karaman-Antalya Gönül Köprüsü

​Harita üzerinde iki ayrı çizgi gibi duran Karaman ile Antalya, resmi sınırların çok ötesinde, bin yıllık bir geçmişin ve ortak bir coğrafyanın parçasıdır. İç Anadolu’nun bozkırından Akdeniz’in zeytin ve narenciye kokulu kıyılarına uzanan bu hat; resmi raporların soğuk rakamlarıyla Yörük çadırlarının sıcak külünü aynı masada buluşturan derin bir hikâyeye sahiptir.

​Antalya’nın sokaklarında, mahallelerinde ya da köylerinde dolaşırken insanın gözüne çarpan en net detaylardan biri, Karaman isminin bu coğrafyada adeta bir mühür gibi durmasıdır. Döşemealtı ilçesindeki Karamanlı Mahallesi gibi yerlerin bu adları taşıması asla tesadüf değildir. Tarihsel süreçte merkezin Karamanoğulları Beyliği, Antalya ve batısının ise Teke Sancağı olarak anıldığı dönemlerden bu yana; Osmanlı'nın iskân politikaları bu sahil şeridine kadar uzanan yoğun nüfus hareketlerini doğurmuştur. Geçmişin hatıralarını yanlarında taşıyan o eski topluluklar, bu coğrafyaya kendi izlerini adeta kazımışlardır.

​Bugün bu tarihi bağ, sadece coğrafi isimlerde değil, Antalya'daki somut demografik gerçeklikte de en açık halini görmektedir. Resmi nüfus kayıtlarına göre kütüğü Karaman'da olup Antalya'da ikamet eden 20.438 kişi bulunmaktadır. Ancak işin gerçeği resmi rakamların çok ötesindedir; yıllar önce Antalya’ya yerleşen ve zamanla nüfus kayıtlarını bu şehre aldırma imkânı bulan yeni kuşaklarla birlikte düşünüldüğünde, Karaman kökenli bu büyük kalabalığın gerçek sayısı çok daha fazladır. Antalya’nın tarımında, seralarında, narenciye bahçelerinde, turizminde, ticaretinde ve günlük yaşamının tam ortasında ter döken bu devasa insan dokusu; o sessiz ve çalışkan Anadolu karakteriyle çok önemli bir ekonomik ve kültürel değer üretmektedir.

​Karaman ile Antalya’yı asıl birbirine bağlayan ruh ise Toros Dağları'nın koynunda saklanan konar-göçer Yörük ve Türkmen kültürünün ta kendisidir. Her iki bölgenin Yörük toplulukları çoğunlukla Salur, Avşar, Beydili, Kınık ve Kayı gibi aynı Oğuz boylarının dallarıdır. Anadolu'daki konargöçer yaşamın izini süren Sarıkeçililer ile Honamlı ve Boynuinceli gibi kadim oymaklar; İç Anadolu ile Akdeniz arasında mekik dokuyarak bu akrabalık köprülerini asırlardır diri tutmuştur. Bu göç yolları üzerinde Ayrancı'nın koyun sürüleriyle şenlenen geniş bozkırları ile Ermenek'in serin yaylaları, sarp Toros etekleriyle birleşerek bu iki coğrafyayı ilmek ilmek düğümler. Bu hat üzerinde Toroslar asla aşılmaz bir duvar olmamış, aksine iç kesimlerle sahil arasında atan bir kalp gibi çalışmıştır.

​Yaz sıcaklarında Karaman bozkırlarından ve Ayrancı'nın yaylalarından Toroslar'ın yüksek eteklerine çıkan kervanlar ile topluluklar, havalar soğuyup dağlar kar tuttuğunda Antalya’nın ılıman sahil şeridine (Serik, Manavgat, Alanya, Döşemealtı) inerek kışı burada geçirmiştir. O yayla yolları, kıl çadırlar, kadınların dokuduğu (Döşemealtı halılarından Karaman ve Ayrancı motiflerine kadar) ve göç yollarını anlatan kilim desenleri iki bölgenin insanını akraba yapmış, dillerini bir, türkülerini kardeş kılmıştır.

​Bugün Antalya’nın herhangi bir köşesinde pişen yemeklerde, komşuluk ilişkilerinde, imece usulünde bu ortak geçmişin izleri hâlâ taptazedir. Ayrancı'nın ve Karaman’ın bozkırlarında beslenen Akkaraman koyununun bereketli izleri ile Akdeniz’in dağlarında koşan keçilerin hayat verdiği; saç böreği, keşkek, Karaman’ın meşhur arabaşı kültürü ile Toros eteklerinin Yörük sofraları arasındaki o ince geçişler, bu devasa coğrafyanın ne kadar zengin bir ortak sofrayı paylaştığını gösterir.

​Karaman ile Antalya arasındaki bağ; ne kâğıt üstündeki resmi nüfus kayıtlarından ibarettir ne de modern otobanların getirdiği kilometre kısalığından. Bu ilişki; Torosların rüzgârına karşı kurulan kıl çadırların, Antalya'da kök salıp bu şehre değer katan nesillerin emeğinin ve o kadim Anadolu sevgisinin ortak destanıdır. İç Anadolu’nun sert ikliminden kopup Akdeniz’in temposuna ayak uyduran bu insanlar, bugün Antalya'da sadece misafir değil, bu toprakların asli sahiplerindendir.