IŞIK YARGIN / KONUK YAZAR

Bazı kitaplar okunup rafa kaldırılmaz; insanın vicdanında yaşamaya devam eder. Benim için George Orwell'in Hayvan Çiftliği tam da böyle bir kitaptır. Günlük gürültünün, bitmek bilmeyen tartışmaların, haklı ile güçlünün birbirine karıştığı zamanlarda yeniden onun sayfalarına dönerim. Çünkü orada yalnızca hayvanlar yoktur; insanın değişmeyen tabiatı vardır.

Orwell'in çiftliğinde aç bırakılan, sömürülen ve aşağılanan hayvanlar, adalet ve eşitlik vaatleriyle ayağa kalkarlar. Fakat tarih bize defalarca gösterdiği gibi, bazen devrimler düzeni değiştirir ama iktidarın karakterini değiştiremez. Güç el değiştirir; yöntemler değişir; sloganlar değişir. Değişmeyen ise gücün, kendisini korumak için yeni araçlar üretme becerisidir.

Belki de bu yüzden Hayvan Çiftliği hiçbir zaman eskimez.

Hayatın içinde karşılaştığım insanları zaman zaman Orwell'in kahramanlarında görürüm. İnandığı için sorgulamayan sadık köpekler... Gücünü son damlasına kadar çalışmaya adayan atlar... Sessizce her şeyi gören ama kimseyi ikna edemeyen eşek... Kalabalığın güvenine sığınan koyunlar... Ve bütün bu karakterlerin güçlü ve zayıf yanlarını büyük bir ustalıkla kullanan domuzlar...

Masalın en acı tarafı, kötülüğün çok güçlü olması değildir.

İnsanların iyi niyetinin yönetilebilir olmasıdır.

Bugün yaşadığımız çağ, geçen yüzyıldan farklı görünüyor. Artık kimse ütopyalar vaat etmiyor. Onun yerine "kişisel gelişim", "liderlik", "başarı", "network", "vizyon", "kendini gerçekleştirme" gibi kavramlar hayatımızın merkezine yerleşiyor. Bunların çoğu elbette değerlidir. Ancak her doğru kavram, yanlış ellerde bir manipülasyon aracına da dönüşebilir.

Son dönemde tanıdığım genç girişimciler bana bunu yeniden düşündürdü.

İnanılmaz üretkenler.

Dünya standartlarında işler geliştiriyorlar.

Teknolojiyi takip ediyor, risk alıyor, hayal kuruyorlar.

Onlarda eksik olan yetenek değil; çoğu zaman yönlerini belirleyecek sağlıklı bir ekosistem.

Tam da bu noktada, Orwell'in domuzları başka kıyafetlerle yeniden sahneye çıkıyor. Çünkü çağ değişse de iktidarın dili değişmiyor. Eskiden ideolojiler insanları kullanıyordu; bugün bazen sermaye, bazen görünürlük, bazen algoritmalar, bazen de kariyer vaatleri aynı işlevi görüyor. İnsanın araçsallaştırılması yalnızca biçim değiştiriyor.

Çocukluğumuzun unutulmaya yüz tutmuş bir oyunu vardır: "Çaylak oyunu."

İki güçlü oyuncu karşı karşıya gelir. Aralarında kalan yavrular ise bir o yana, bir bu yana çekilir. Oyunu kazanan, en çok yavruyu kendi tarafına geçirebilen olur.

Yıllar sonra fark ediyorum ki bu yalnızca bir çocuk oyunu değilmiş.

Hayatın kendisiymiş.

Siyasette de...

Ekonomide de...

İş dünyasında da...

Sosyal medyada da...

Her güç odağı, kendi etkisini büyütmek için daha fazla insanı kendi yörüngesine çekmeye çalışıyor. Çünkü asıl güç makamda değil; insanların güvenini, emeğini ve umudunu yönetebilmekte.

Ne var ki oyunun en kırılgan tarafı hep aynı kalıyor.

Yavrular çoğu zaman kendi güçlerinin farkında olmuyor.

Oysa onları değerli kılan, birilerinin safında yer almaları değil; kendi akıllarıyla yön seçebilmeleridir.

Belki de çağımızın en büyük özgürlüğü, taraf seçebilmekten önce düşünmeyi seçebilmektir.

Hayvan Çiftliği'nin yazılmasının üzerinden neredeyse bir asır geçti. O gün diktatörlükleri anlatıyordu; bugün ise yalnızca siyaseti değil, hayatın her alanında yeniden üretilen iktidar ilişkilerini okumamıza yardım ediyor.

Çaylak oyunu yüzyıllardır sürüyor.

Oyuncular değişiyor.

Kostümler değişiyor.

Sahneler değişiyor.

Ama oyunun kuralları şaşırtıcı biçimde aynı kalıyor.

Dileğim, bugünün gençlerinin yalnızca oyunun bir parçası olmamalarıdır. Kendi akıllarını, vicdanlarını ve özgür iradelerini koruyarak bu döngüyü kırabilmeleri...

Çünkü her çağın en büyük devrimi, iktidarı ele geçirmek değil; insanı araç olmaktan çıkarabilmektir.