ŞENER METE / KONUK YAZAR

1978-1980 yılları arasında, Türkiye’deki ve dünyadaki olayları yazdığım bir günlük tutmuştum. İran’daki son savaş sürerken, bu günlükteki 48 yıl öncesinden başlayarak İran ile ilgili yazdığım satırları, okuyucularla paylaşmak istedim. O satırlarda, günümüze ışık tutacak bazı olayları okuyacaksınız. Hiçbir ekleme ve çıkarma yapmadan İran ile ilgili bölümleri aşağıda paylaşıyorum…

19 Haziran 1978 Pazartesi: İran’da olaylar oluyor. Meşhed Üniversitesi basıldı, 15 yaralı. Sürgündeki dinci lider, İran
Şahını devireceklerini beyan etti.
25 Ağustos 1978: İran’da sinemaya atılan bir bomba ile 370 kişi yanarak öldü.
26 Ağustos 1978: İran’da yeni hükümet kuruldu.
8 Eylül 1978: İran’da sıkıyönetim ilan edilmesine rağmen, Tahran olaylarla dolu… 25 ölü…
9 Eylül 1978: İran kaynıyor. Piyasada tuz, yağ, deterjan yokmuş.
10 Aralık 1978: İran’da olaylar feci şekilde devam ediyor. Toplam 50.000 civarında ölü var.
12 Aralık 1978: İran, bizden de bin beter. Humeyni, Paris’ten İran’ı yönetiyor.
1 Şubat 1979: Humeyni Paris’ten İran’a döndü ve çok büyük bir kalabalık tarafından karşılandı.
6 Şubat 1979: Tahran’da Bezirgân hükümeti lehinde büyük bir gösteri yapıldı. Başbakan Bahtiyar, ‘bir ülkede sadece bir hükümet olur’ derken, yeni yönetimin işbaşına getirdiği Bezirgân, ‘ciddi ve gerçek hükümet biziz’ dedi. Nisan 1979: Dünyada: Lübnan’da Falanjistler bağımsızlık ilan ettiler. Zülfikar Ali Butto idam edildi. İran’da Humeyni yönetimi, 150 kişiyi astı. Uganda’da İdi Amin devrildi.
19 Ağustos 1979: Humeyni, İran celladı oldu. Kürtlerden 25’i idam edildi. İran’da tek parti dönemine geçiliyor. Gazetelerde Humeyni’nin eleştirilmesi yasaklandı. Bu, İran’ın sonu meçhul yerlere sürüklenmesi demek… iki ihtimal var: 1- Şahın dönmesi, 2- İran’ın Komünizme geçmesi.
5 Ekim 1979: Yürüyüş ve gösterilerin yasaklandığı İran’da 13 kişi daha idam edildi.
15 Ekim 1979: Libya ve İran, petrole %10 zam yaptı.
2 Aralık 1979: NewYork Times Gazetesi: İran bunalımı, Amerikan halkını, Vietnam savaşından ötürü duyduğu suçluluk duygusundan kurtardı. Şimdi halk, ABD’nin gücünü kanıtlamasını ve göstermesini istiyor.
9 Aralık 1979: Tahran Radyosunun iddiasına göre Amerikalı Başkan adayı senatör Edward Kennedy, Humeyni’ye bir mektup yazıp, “sizin 11 ayda yaptıklarınız önünde saygı duyuyorum. Dünyayı sarsan adımlar attınız. Sizin uğrunuza kanımı akıtmaya hazırım” demiş!..

10 Aralık 1979: Ayetullahlar arasındaki çekişme sürerken, Tebriz’de Azerilerle Humeyni yanlıları arasındaki çatışmada 7 kişi öldü, 34 kişi yaralandı.
23 Aralık 1979: Tahran’da 6,5 haftadır Humeyni yanlısı öğrencilerin elinde bulunan ABD Büyükelçiliğindeki 50 rehineye; mektup, Noel ve yılbaşı kartı yağıyor. Muhafızlar her gün çuvallar dolusu postayı içeri taşıyorlar.

NOTLAR:

1978-1979 yılları arasında İran ile ilgili kaydettiğim notlar bu kadar. Humeyni’nin İran’a dönüşü sırasında, aynı uçakta bir BBC muhabirinin de bulunduğunu çok sonra öğrendim.

Ocak 1979’da İran Şahı Rıza Pehlevi, İran’ı terk etmek zorunda kaldı. 1 Şubat günü de Humeyni, İran’a döndü. Kendisini karşılayanlar arasında İranlı generaller de vardı. Humeyni’nin Tahran’a dönüşüne izin veren Şahpur Bahtiyar için Humeyni, “Hükümeti ben tayin ederim. Şahın hükümetinin ağzına vururum” diye demeç vermiş ve asla anlaşmaya yanaşmamış. Nitekim Şahpur Bahtiyar, “Tek hükümet biziz” dedikten 4 gün sonra istifa etmek zorunda kalmış ve bu kez kendisi Paris’e kaçmıştı. Bahtiyar, Paris’e gittikten sonra, evinde 3 kişi tarafından bıçaklanarak öldürüldü.

BBC muhabirinin yazdığına göre Humeyni, Fransa’da küçük bir köyde kalıyordu. İran’da yapacağı her şeyi bu köyde planladı. İran’a döndükten bir süre sonra Fransa’da kaldığı ev, bilinmeyen kişilerce yerle bir edildi.

SÖN SÖZ:

Şah kaçarken, ülkesine bir iyilik yapıp demokrasiye geçseydi İran bugün, çok farklı noktada olurdu.