TURİZMDE SEZON BİTİYOR, ÇALIŞANIN HAYATI DA MI DURUYOR?

Türkiye'nin en önemli ekonomik güçlerinden biri olan turizm sektörü, her yıl milyonlarca turisti ağırlarken sektörün arka planında çalışan yüz binlerce insanın yaşadığı mevsimsel işsizlik, gelir kaybı ve sosyal güvence sorunları yeniden gündeme geldi.

TÜKONFED (Tüketici Konfederasyonu) tarafından hazırlanan Turizm Gündemi programında, Gazeteci Yazar ve TÜKONFED Medya Komisyonu Başkanı Gürsel Kaya moderatörlüğünde, TÜKONFED Turizm Komisyonu Başkanı Mehmet Gem ve TÜKONFED Turizm Uzmanı Tugay Toydemir, turizm sektörünün yıllardır görmezden gelinen sorunlarını ve çözüm önerilerini masaya yatırdı.

Programın başlığı ise sektörün yaşadığı çarpıklığı tek cümleyle özetliyordu:

“Turizmde sezon bitti. Kirayı da askıya alabilir miyiz?”

YAZIN TURİZMİN YÜKÜNÜ TAŞIYANLAR, KIŞIN KENDİ KADERİNE TERK EDİLİYOR!

Programda dikkat çekilen en önemli sorunlardan biri, turizm sektöründe çalışanların sezon sonunda karşı karşıya kaldığı ekonomik ve sosyal güvencesizlik oldu.

Turizm işletmeleri sezon sona erdiğinde kapılarını kapatırken çalışanların kira, elektrik, su, doğalgaz, mutfak ve çocuklarının eğitim masrafları devam ediyor.

Ancak çalışanların önemli bir bölümü sezon sonunda ücretsiz izne çıkarılıyor, iş sözleşmeleri askıya alınıyor ve gelir kaynakları kesiliyor.

Tugay Toydemir, bu uygulamanın yalnızca çalışanların ekonomik hayatını değil, turizm sektörünün geleceğini de tehdit ettiğini belirtti.

Toydemir'e göre, yıllarca eğitim verilerek yetiştirilen, mesleki tecrübe kazanan ve işletmelerin hizmet kalitesini oluşturan çalışanlar, sezon sonunda belirsizliğe terk ediliyor.

Bir otelde oda temizliği personeli olarak işe başlayan bir çalışanın meslek içi eğitimle kat şefliğine, odalar müdürlüğüne ve daha üst yönetim kademelerine yükselebileceğini belirten Toydemir, bu nitelikli insan kaynağının her sezon yeniden kaybedilmesinin büyük bir sektör hatası olduğunu vurguladı.

Asıl soru şu: Turizm işletmeleri çalışanlarını yetiştirmek için yatırım yapıyor, peki yetiştirdikleri insanları neden sektörde tutamıyor?

600 GÜN PRİM ŞARTI TURİZM ÇALIŞANININ ÖNÜNDE ENGEL Mİ?

Programda en dikkat çekici başlıklardan biri de işsizlik ödeneğine erişimde yaşanan sorunlar oldu.

Mehmet Gem ve Tugay Toydemir, sanayi sektöründeki kesintisiz çalışma düzenine göre şekillenen prim koşullarının, yılın yalnızca 6-8 ayında çalışabilen turizm emekçilerinin gerçekleriyle örtüşmediğine dikkat çekti.

Programda dile getirilen 600 günlük prim koşulunun, sezonluk çalışanların işsizlik ödeneğine erişimini fiilen zorlaştırdığı belirtildi.

Toydemir, sezon sonunda sözleşmesi askıya alınan çalışanın yalnızca gelirini değil, sosyal güvenlik ve sağlık güvencesini de kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldığını anlattı.

Üstelik çalışan, işveren tarafından yeniden çağrılmayı beklerken başka bir sektörde geçici iş bulmaya çalışıyor.

Bir dönem otelde garsonluk yapan kişi lokantada, kat hizmetlerinde çalışan kişi serada veya ev temizliğinde, turizm taşımacılığında görev yapan şoför ise başka sektörlerde iş aramak zorunda kalıyor.

Bu tablo, turizm sektörünün yetişmiş insan kaynağını kendi elleriyle kaybetmesi anlamına geliyor.

PANDEMİDE YAŞANANLAR UNUTULDU MU? SEKTÖR AYNI HATAYI TEKRAR MI YAPIYOR?

Programda pandemi döneminde yaşanan ağır istihdam kayıpları da hatırlatıldı.

Tugay Toydemir, pandemi sürecinde turizm sektöründen ayrılan çalışan sayısının çok yüksek seviyelere ulaştığını ve sektörün nitelikli personel kaybının sonuçlarını hâlâ yaşadığını ifade etti.

Turizm çalışanlarının uzun süre gelir elde edememesi, başka mesleklere yönelmesi ve sektörden kopması, hizmet kalitesinin sürdürülebilirliğini de olumsuz etkiliyor.

Bugün işletmelerin deneyimli personel bulmakta zorlanmasının nedenlerinden biri de bu geçmiş kayıplar.

Sektörün bir taraftan kaliteli hizmet ve müşteri memnuniyeti hedeflemesi, diğer taraftan yetişmiş personelini sezon sonunda işsiz bırakması büyük bir çelişki olarak değerlendirildi.

OTELLERE DESTEK VAR, KIŞIN ÇALIŞANLARA NEDEN YOK?

Programın en sert eleştirilerinden biri kamu desteklerinin dağılımına yönelikti.

Mehmet Gem, turizm sezonunda büyük işletmelere çeşitli teşvik ve SGK destekleri sağlanırken sezon sonunda işsiz kalan çalışanların yeterli korumadan yararlanamamasını sorguladı.

“Sezonda otellere destek sağlanabiliyorsa, o otellerde çalışan ve turizme hizmet eden insanların kışın da korunması neden mümkün olmasın?” yaklaşımıyla konunun sosyal adalet boyutuna dikkat çekildi.

Programda, devletin yalnızca yeni otel yatırımlarına ve tesislerin büyütülmesine odaklanmaması, mevcut istihdamı ve yetişmiş çalışanları korumayı da temel bir turizm politikası hâline getirmesi gerektiği vurgulandı.

Çünkü turizm yalnızca bina, yatak kapasitesi ve turist sayısından ibaret değil. Turizmin gerçek sermayesi, hizmeti üreten insan kaynağı.

SENDİKALAŞMA VE TAŞERONLAŞMA SORUNU DA GÜNDEMDE

Programda turizm çalışanlarının örgütlenme ve özlük hakları da ele alındı.

Mehmet Gem, bazı işletmelerde çalışanların sendikal örgütlenme konusunda baskı görebildiğine ilişkin iddiaları gündeme getirdi. Ayrıca işveren etkisinde hareket ettiği ileri sürülen bazı sendikal yapılanmalara yönelik eleştirilerini dile getirdi.

Taşeron ve insan kaynakları şirketleri üzerinden çalıştırılan personelin, yıllarca aynı tesiste görev yapmasına rağmen işveren ve sözleşme yapısının değişmesi nedeniyle özlük hakları bakımından sorun yaşayabildiği belirtildi.

Bu durumun çalışanların kıdem, izin ve iş güvencesi konularında belirsizlik yaşamasına neden olabileceğine dikkat çekildi.

Gürsel Kaya ise konunun yalnızca işveren-çalışan ilişkisi olarak değerlendirilemeyeceğini, çalışanların haklarının insan hakları ve tüketici hakları açısından da ele alınması gerektiğini vurguladı.

TURİZMDE YENİ OTEL YAPMAK YERİNE MEVCUT İNSAN KAYNAĞINI KORUMAK GEREKİYOR!

Programda turizm politikalarının yalnızca turist sayısını ve yatak kapasitesini artırmak üzerine kurulmasının yanlışlığı da tartışıldı.

Tugay Toydemir, turizmin 12 aya yayılması için yıllardır konuşulan hedeflerin somut uygulamalara dönüştürülemediğini belirtti.

Türkiye Turizm Stratejisi ve 2023 Eylem Planı kapsamında geçmişte hazırlanan çalışmaların yeterince hayata geçirilmediğini ifade eden Toydemir, planların raflarda kalmasının sektörün bugün yaşadığı sorunlarda önemli bir politika eksikliği olduğunu savundu.

Toydemir'e göre artık daha fazla otel ve yatak kapasitesi oluşturmak yerine mevcut tesislerin niteliğini, hizmet kalitesini ve istihdam sürekliliğini artırmak gerekiyor.

Programda ayrıca sezon dışında da ekonomik hareketlilik yaratabilecek alternatif turizm yatırımlarının önemi vurgulandı.

Kongre turizmi, spor kampları, eğitim organizasyonları, kültür ve eğlence tesisleri gibi faaliyetlerin artırılmasıyla turizmin yalnızca deniz, kum ve güneş dönemine bağlı kalmaması gerektiği belirtildi.

Böylece hem tesislerin daha uzun süre açık kalması hem de çalışanların yıl boyunca işlerini sürdürebilmesi mümkün olabilecek.

ÇÖZÜM MASADA: SEZON ARASI DESTEK FONU KURULMALI!

Programın en önemli bölümü ise çözüm önerilerinin gündeme getirildiği bölüm oldu.

Tugay Toydemir, turizm çalışanlarının sezon dışında ekonomik ve sosyal güvenceye kavuşması için somut bir model önerdi.

Öne çıkan öneriler şöyle:

1. SEZON ARASI DESTEK FONU: Turizm sektöründe sezon sonunda işsiz kalan, mesleğini bu sektörde sürdüren profesyonel çalışanlara belirli koşullarla sezon arası gelir desteği sağlanmalı.

2. ASKIDA SGK MODELİ: Kış döneminde faaliyetini durduran veya sınırlı operasyonla devam eden işletmeler, yetişmiş çalışanlarının iş sözleşmesini sona erdirmek yerine belirli koşullarla koruyabilmeli. Bu dönemde işverenin SGK primi ve stopaj yükü kamu desteğiyle hafifletilmeli.

3. SEZONLUK SGK GÜN KATSAYISI: Sanayi sektöründeki kesintisiz çalışma düzeniyle turizm sektörünün mevsimsel çalışma koşulları aynı değerlendirilmemeli. Turizm emekçileri için esnetilmiş prim günü kriterleri ve sektöre özgü sosyal güvenlik düzenlemesi getirilmeli.

4. İŞSİZLİK FONU EĞİTİM DESTEĞİNE DÖNÜŞTÜRÜLMELİ: Sezon dışında işsiz kalan turizm çalışanları dijitalleşme, yabancı dil, mesleki gelişim ve yeni teknolojiler konusunda eğitimlere katılmalı. Bu süreçte asgari ücretin üçte ikisi oranında eğitim katılım desteği sağlanması değerlendirilmeli.

5. ALTERNATİF TURİZM YATIRIMLARI ARTIRILMALI: Kongre, spor, kültür, eğitim, eğlence ve diğer alternatif turizm faaliyetleri geliştirilerek tesislerin daha uzun süre açık kalması sağlanmalı.

6. İSTİHDAMI KORUYAN TEŞVİK SİSTEMİ KURULMALI: Kamu teşvikleri yalnızca yeni tesis yapımına değil, mevcut tesislerin yenilenmesine, hizmet kalitesinin yükseltilmesine ve yetişmiş personelin korunmasına da yönlendirilmeli.

7. BAKANLIKLAR ARASINDA KOORDİNASYON SAĞLANMALI: Kültür ve Turizm Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve diğer ilgili kurumlar birlikte hareket ederek turizmde mevsimsel istihdam sorununa yönelik özel bir politika geliştirmeli.

TURİZM SADECE DÖVİZ KAZANDIRAN BİR SEKTÖR DEĞİLDİR; İNSANLARIN GEÇİM KAYNAĞIDIR!

Programın sonunda verilen mesaj oldukça netti:

Turizm sektörünü yalnızca turist sayısı, döviz geliri, otel yatırımı ve vergi tahsilatı üzerinden değerlendirmek büyük bir eksikliktir.

Bir turizm çalışanı yaz boyunca binlerce misafire hizmet verirken kışın kendi ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak duruma düşüyorsa burada yalnızca bir istihdam sorunu değil, ciddi bir sosyal politika sorunu vardır.

Gürsel Kaya, tüketici haklarının yalnızca alışveriş ve hizmet satın alma konularıyla sınırlı olmadığını, insanın yaşam hakkını ve çalışma koşullarını da kapsadığını vurguladı.

Mehmet Gem ise turizm işletmelerinin de kışın gelir elde edemediği dönemlerde yüzlerce çalışanın maaşını tek başına karşılamasının beklenemeyeceğini, çözümün işveren, çalışan ve devletin ortak sorumluluk üstleneceği bir sistemle mümkün olacağını belirtti.

Tugay Toydemir ise teşviklerin yalnızca yeni oteller ve yeni yatak kapasiteleri için kullanılmasının yeterli olmadığını, turizmde asıl korunması gereken değerin yetişmiş insan kaynağı olduğunu ortaya koydu.

SON SÖZ: TURİZMİN SEZONU BİTEBİLİR AMA ÇALIŞANIN HAYATI DURMAZ!

Turizm sektöründe sezon sona erdiğinde oteller kapılarını kapatabilir, uçuşlar azalabilir, turist hareketliliği yavaşlayabilir.

Ancak çalışanların kiraları, faturaları, çocuklarının okul masrafları ve mutfak giderleri durmaz.

Bir tarafta milyarlarca dolarlık turizm hedefleri, diğer tarafta kış aylarında geçimini nasıl sağlayacağını düşünen turizm emekçileri varsa, burada yeniden düşünülmesi gereken ciddi bir sistem sorunu vardır.

Türkiye turizmde dünya ile rekabet etmek istiyorsa önce kendi insan kaynağını korumak zorundadır.

Çünkü yetişmiş çalışanını her yıl kaybeden, deneyimli personelini sektörden uzaklaştıran ve sezon sonunda insanları kaderine terk eden bir turizm modeliyle sürdürülebilir kalite sağlamak mümkün değildir.

Turizmde sezon bitebilir. Peki, insanın geçim mücadelesi de mi bitecek?