HALİL ERDEM / KONUK YAZAR

Kültür sanatın yaygın olduğu toplumlarda kişinin birey olma becerisi artar ve içinde bulunduğu toplumun yaşam kalitesini artırır. Sanat insani ve toplumsal değerlerin yükselmesine ve bunun topluma sirayet etmesine katkı sağlar. Empati geliştirir. Yaşama sevincini artırır. Aidat duygusu oluşturur. Söyleyebilirim ki bu ülkeye kökten bağlı kalmamıza, bu topraklarda yaşama sebebimize gösterebileceğim başta Atatürk olmak üzere, onlarca yazar, çizer, düşünce adamı, müzisyen, oyuncu isim vardır. Onlar alınlarında ışığı ilk görenlerdir. Her şeye rağmen yaşam onlarla daha güzeldir. Onlarsız bir dünya tatsız tuzsuz, çok yavan olurdu.

Ülkemizde her alanda sanatçı için koşullar giderek ağırlaşıyor ve halkın baktığı sanat pencerelerindeki ışık giderek köreliyor.

Bundan 15 yıl önce kentlerde ortalama yirminin üzerinde özel tiyatro vardı. Bu gün itibarıyla Anadolu kentlerinde hemen hemen hiç kalmadı sayılır. Bunun yerine algı projeli dizilerin sayısı arttı.

Yazarlar için de öyle. Çoğu yazar kendi olanaklarıyla kitaplarını bastırırken, onlar için de rüzgâr bir anda kum fırtınasına dönüştü. Biliyorsunuz, kâğıt fabrikalarının özelleştirilmesiyle ilk yıl üretimin yüzde 10 ‘a düşürüldü, ertesi yıl Dalaman Kâğıt fabrikasının hurdacıya satılmasıyla selüloz ithal edilmeye başlandı ve 15 TL olan A4 120 liraya çıkmıştı; buna bağlı olarak kitap fiyatları da arttı tabi. Kendi yayıncılığını yapan yazarlar tıkandı. Pek kitap okumayan halkımız, tuvalet kâğıdının fiyat artışını bile fark edemediler, zira üretici firmalar paketlerdeki rulo sayısını düşürerek bir yıl daha aynı etiketle satış yaptılar.

On günde kitabı nakite dönüştüren DQR’nin el değiştirmesiyle yüzlerce sol yelpazedeki yayıncı elendi. 250’nin üzerinde yayıncı iflas etti.

Kitap fuarları da bu gelişmelerden payını aldı. Bu gün itibarıyla her alanda bir taşeron anlayış yerleşmiş durumda. Belediye yönetimleri değişse de kültür ve sanattaki taşeron anlayışın değişmediğini söylemeliyim. Sanat ve kitap fuarları başta olmak üzere çoğu sanat etkinliklerini bir müteahhite veriyorlar, üstüne para alıyorlar. Müteahhit de doğal olarak kar amacı güttüğü için, ne gelen yayıncının niteliğine ne sanatçının emeğine ne de halkın alım gücüne bakıyor. Güya halkın ayağına gelen hizmet maliyet olarak daha pahalı oluyor. Zarar eden nitelikli yayıncılar artık kitap fuarlarına katılamıyor. Belediye yönetimi kimin olursa olsun bu taşeron anlayıştan dolayı giderek kitap fuarlarında cemaat destekli yayıncıların sayılarının her geçen gün arttığını görüyoruz.

Diğer sanat fuarlarında da durum farklı değil. IAAF’ın düzenlediği sanat fuarında sanatçıdan 1 metre kare yer için 15 bin TL istiyorlar. Mersin ve Antalya da ise başka bir firma geçen yıl metre kare için 7 bin lira gibi ücret almış. Aynı firma şu günlerde yine 7 bin TL fiyatla organizasyon yapıyor. Vatandaşa giriş ücreti geçen yıl 100 TL, öğrenciye 50 TL idi. Oysa Bekir Kumbul zamanında aynı mekândaki uluslararası resim festivalinde sanatçı katılımı da vatandaş girişi de ücretsizdi. Bu gün dünyanın belli başlı sanat merkezi olan Viyana’da Salvador Dali’den Picasso’ya kadar dünyaca ünlü ressamların koleksiyonlarının bulunduğu özel Albartine Sanat Müzesinde bile giriş 18 yaşına kadar ücretsizdir.

Yani bizde bu fuarlara parası olanlar katılacak, parası olmayan sanatçılar ve izleyiciler katılamayacak; böylece sanatta nitelik giderek düşecek, diğer yandan da sanat toplumdan giderek uzaklaştırılacaktır.

Âcizane belediyelere önerimdir. Taşerona para kazandırmayı bırakın. Bu etkinlileri bizzat belediyeler adına kendiniz yapın. Mekânlar zaten sizin, teknik ve parasal gücünüz bu organizasyonlara yeter; hem de o işsiz gençlerimize istihdam yaratmış, hem de gerçekten sanatı ve sanatçıyı desteklemiş olursunuz.