ALİ YILDIZ / KONUK YAZAR

Alp tipi ve Eren tipi üzerine bir tartışma.
Alperen terkibindeki çelişkiyi ilerleyen sayfalarda verebiliriz bu gün için erken. 
Önce Alperen terkibinin elemanlarına ayırıp ortaya koyalım. Eksiklerimizi de bilenler tamamlasın. 
Saka Türklerini anlattığımız Sakalar kitabımızda da sözünü ettiğimiz gibi Alp bir insan tipidir. Bu adı koyanlar da batılı araştırmacılardır. Türkmenistan’ın güney ucunda Anau’da yapılan hafriyatlarla, en eski insan tipi Alp tipi olarak belirlenmiştir. Bunun yanında Alp dağlarında elde edilen buluntularda da Alp tipine rastlanmış ve bu tipin belirli bir coğrafyayı kat ederek Alp dağlarına kadar ulaştıkları kanaatine varılmıştır. Bu Orta Asyalı insanın ilk uzun yolculuğudur. Bu insan tipine batılılar Türk tipi demektedirler.  Bu konuda Şemsettin Günaltay’ın İran Tarihi eserinde oldukça ayrıntılı bilgiler vardır. Kaynağından okunması dileği ile o ayrıntıları buraya almıyoruz.
Alp Tipinin ikinci ayrıntılı bilgi kaynağı da Prof Dr. Mehmet Kaplan’ın Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar C.I adlı eseridir. Bu eserin Türk Destanında Alp Tipi başlıklı makalesi oldukça doyurucudur. Doğrusu bu açıklamaları okumadan Türk Destan karakterlerini anlamak da çok zor olur. 
Alp bir kahraman tipidir. Kahraman tipleri ikiye ayrılır. Birincisi bireysel kahramanlar ikincisi de toplumsal kahramanlar. Daha doğrusu Kahramanlık evrim geçirerek iki tip oluşturmuştur. 
Birinci tip kahramanların şu garip acunda tek başına oluşu dolayısı ile yağmura rüzgâra, sele, yabani hayvanlara ve bireysel düşmanı olan ejderlere devlere, pehlivanlara ve fertlere karşı çok güçlü olması mecburiyetidir. Aksi halde bir ucu ölüm. Bu tipte ferdi maharetler ve beceriler önemlidir. Arkaik toplumun tipik ferdi budur. Ferdi kahramanlık. Kahrın her türlüsüne göğüs gerecek kadar dayanıklı ve dirençli olmak.  
Bizim tarihi hayatımızda buna Örnek Oğuz’dur. İster Kağan diyelim ister Bey, bizim hayatımızda böyle bir Alp tipi ezelden beri vardır ve adı Oğuz’dur. Onun tasviri destanda adeta bir hayvan tasviri gibidir. "Ayakları Öküz Ayağı gibidir. Beli Kurt Beli gibidir, Omuzları Samur omuzu gibidir. Göğsü Ayı göğsü gibidir.” 
Benzer tiplemeler Dede Korkut Destanında vardır. Alp bedeninin büyüklüğüne bakın:
“Altmış öğeç derisinden kürk eylese topuklarına erişmeyen, altı öğeç derisinden külah etse kulaklarını örtmeyen, Kolu budu haranca, baldırları uzun ince, Kazan Beğin Dayısı AT AĞIZLI Aruz Koca.”
Amud Suyunun Aslanı, Karacuk dağının Kaplanı, Salur Kazan. 
Çaya baksa çalımlı, Kur-kurma kuşaklı, tutanda kara taşı kül eyleyen, bıyığını ensesinde yedi yerde düğümleyen, Kulağı Altın Küpeli, Kalın Oğuz Beğlerini bir bir atından yıkıcı, Kazılık Koca oğlu Big Yiğenek !
Atsız Hoca için de bir satırla atlıyı atından düşürür derlerdi ya. 
Alp tipi dünyayı kendisi düzene koyan ve çevresindekileri kurduğu düzene tabi kılandır. Devlet fikrinin, millet düşüncesinin toplumsal uyumun veya uyumsuzluğun hepsi bunun kurduğu düzen veya düzensizlikte vardır.
Bunun için Oğuz Kağan Destanını çok iyi okumak ve yeni bir bakış açısı ile bakmak gerek.
Sözü kısa ve keskindir. Dünyasında birkaç önemli kavramdan başkası yok biline. Gün, Ok, Yay, Kalkan. Kurikan.  Yani Gün yaşanan zaman, üstte mavi gök altta kara yer, Ok yay silah ve Kurıkan yaşadığı Mekândır. Bu Alp’in dünyasıdır. Alp bu sade dünyanın tek hakimidir. Zamanı o tayin eder elinde bir topak kan ile doğar doğar doğmaz konuşur veya kımız şarap içer. 
Alp bu günün ölçeğinde kaba saba bir insandır. Hayvanlığın sınırını yeni geçmiş İnsanlığın sınırından acemice bir giriş yapmış olan varlıktır.
Elbette zaman içinde Alp tipi de değişim geçirmiş İlkel insan tipi görüntüsünden bir parça sıyrılarak ferdi kahramanlığın yerini Toplumun yararına yapılan kahramanlık öne çıkarak ferdi kahramanlık yerine toplumsal kahramanlık tercih edilir olmuştur.  
Böylece Oğuz Kağan dönemini Ferdi Kahramanlığın önde olduğu Alplik dönemi diye adlandırabiliriz.  Bunun öncesi ne kadardı ona dair bir şey söylemek imkânımız yok. Türklerin Anadolu’ya gelmesinden bir süre önce Alplik dönemi bir başka evreye geçmiş Erenlik dönemi başlamıştır. Erenlik döneminde toplumsal uzlaşmanın başka araçları vardır.
Alplik döneminden kopmamak için bazı örnekler vermeliyiz.
Alp tipinin sevileceğini sanmıyorum. Çünkü günümüzün yumuşak G tipleri Alp’i çok hayvani bulurlar.Yine de alpin tasvirine bakalım.
Örneğimiz Dede Korkut’tan olsun:
“Kazan Hanın Çobanı bağlandığı ağacı köküyle beraber söküp sırtına yüklendi.” O kadar güçlüdür Alp.
Dede Korkut’ta geçen Kazan Han hikâyesine göre Kazan Hanın Çobanının iyi sapan Taşı attığı bilinir. O sapanın tarifi şöyle;
“Çobanın üç yaşar dana derisinden ayası idi.” Yani çobanın taş atmak için sapanda açtığı yer üç dana derisi genişliğinde idi. Bu genişlikte acaba nasıl bir gülleyi atacaktı?
“Üç keçi kılından sapanın kolları idi. Her atışta on iki batman taş atardı. Sapanın taşının düştüğü yerde üç yıl ot bitmezdi.  Çobanın sürüsünden, semiz koyun, arık toklu bayırda kalsa bunu da bir kurt görse sapanının korkusu belasına kurt onu yemez idi.”  Vay efendim vay! 
Çoban deyip de geçmeyin bir boy beyinin çobanı böyle olursa boy beyi Kazan Han kim bilir nasıl bir Alptir? İlerleyen bölümlerde onun da yenilmesi söz konusu edilse bile Çoban üzerinden verilen mesaj eski Alp tipine özlemi dile getiriyor.
Ukalası çok olan bir konu seçtim. İşin içinde siyasiler bile var. Bu tartışma çok su götürür onun için kolay da bitmez.