AHMET İLBARS / KONUK YAZAR

Marcus Aurelius’un Zeplin Yayınları’ndan çıkan ve C. Cengiz Çevik’in titiz çevirisiyle dilimize kazandırılan "Hayat Kısa, Mutlu Olmayı İhmal Etme" adlı eseri, bir imparatorun kendisine fısıldadığı samimi bir "yaşam rehberidir". Bu kitap, sadece antik bir metin değil; günümüzün karmaşasında yönümüzü bulmamızı sağlayan bir pusuladır.

Roma İmparatorluğu’nun en güçlü ismiyken ruhunun derinliklerine sığınan bu "Filozof İmparator"un dünyasına ve Stoacı felsefenin günümüze tuttuğu ışığa birlikte bakalım.

Marcus Aurelius’u anlamak için önce onun beslendiği Stoacı felsefeyi kavramak gerekir. Stoacılık, insanın mutluluğunu dışsal koşullara (zenginlik, makam, başkalarının övgüsü) değil, kendi karakterine ve aklına bağlar. Temel kural basittir: Dünyada iki tür olay vardır; kontrol edebildiklerimiz ve edemediklerimiz. Hava durumunu, ekonomiyi veya başkalarının hakkımızdaki düşüncelerini kontrol edemeyiz. Ancak bunlara verdiğimiz tepkiyi ve kendi vicdanımızı kontrol edebiliriz.

Aurelius, imparatorluğu yönetirken cephelerde, salgın hastalıkların gölgesinde ve ihanetlerin ortasında bu felsefeyi bir zırh gibi kuşanmıştır.

Kitabın isminde de vurgulandığı gibi, Aurelius için en büyük gerçek "zamanın geçiciliği"dir. O, evrenin devasa döngüsü içinde insan ömrünün bir nokta kadar küçük olduğunu sık sık hatırlatır. Kitapta geçen şu düşünce, bugün hepimizin hep hatırlaması gereken bir hakikattir:

"Her işi, hayatının son işiymiş gibi yap."

Bu cümle, bir "karamsarlık" daveti değil, tam aksine bir "farkındalık" çağrısıdır. Eğer yaptığımız işe, yazdığımız yazıya veya karşımızdaki insanla kurduğumuz iletişime "son anımızmış" gibi bir özenle yaklaşırsak; erteleme hastalığından, gereksiz öfkelerden ve sığ tartışmalardan arınırız.

1800 yıl önce yaşamış bir Roma İmparatoru, bugün plazalarda, fabrikalarda veya emeklilik günlerinde huzur arayan modern insana ne söyleyebilir?

Günümüz insanı "dijital bir gürültü" içinde yaşıyor. Sürekli bir yerlere yetişme telaşı, sosyal medyadaki sahte mutluluk pozları ve bitmek bilmeyen tüketim arzusu bizi özümüzden koparıyor. Aurelius tam bu noktada bizi "içsel kalemize" davet ediyor:

"Hiçbir yer, insanın kendi ruhundan daha sakin ve telaşsız bir sığınak olamaz."

Bu sığınak, dünyadan el etek çekmek değil; dışarıdaki fırtınanın ortasında bile sarsılmaz bir "iç merkez" oluşturabilmektir.

Kitabın ismindeki "Mutlu Olmayı İhmal Etme" vurgusu, bugünün içi boşaltılmış "pozitif düşünce" pazarlamasından çok farklıdır. Aurelius’un mutluluğu, bir "direniş" biçimidir. O bize şunu öğretir: Mutluluk, dışarıdan gelen bir hediye değil, zihnin bir çalışma disiplinidir. Şöyle der imparator:

"Hayatının mutluluğu, düşüncelerinin niteliğine bağlıdır."

Eğer zihnimizi hasetle, öfkeyle veya geçmişin pişmanlıklarıyla doldurursak, dünyanın en zengin insanı olsak da huzuru bulamayız. Ama zihnimizi erdemle, merakla ve "nitelikli sohbetlerle" beslersek, en zorlu şartlarda bile o taze kaynağa ulaşabiliriz.