MÜJGAN AKBÜLBÜL ÇELİK / KONUK YAZAR

Bugün etrafımıza baktığımızda ekonomik krizden ahlaki çöküşe, yoksulluktan açgözlülüğe, dini değerlerin istismarından aile yapısının zayıflamasına kadar pek çok sorunla karşı karşıyayız. Tecavüz, taciz, çocuk istismarı, dolandırıcılık, torpil ve fesatlık artık münferit olaylar gibi değil; sanki hayatın sıradan bir parçasıymış gibi karşımıza çıkıyor. Peki tüm bunların sorumlusu kim? İnsan mı değişti, yoksa insanı bu noktaya sürükleyen sistem mi?

Aslında insan doğası kökten değişmedi. İyilik de kötülük de insanın içinde her zaman vardı. Ancak sistem; yani ekonomik düzen, eğitim anlayışı, adalet mekanizması ve değerler hiyerarşisi, insanın hangi yönünü besleyeceğini belirler. Yoksulluğun derinleştiği, adalet duygusunun zedelendiği, emeğin karşılık bulmadığı bir düzende hırs büyür, açgözlülük normalleşir. Ahlak, geçim derdinin gölgesinde “lüks” gibi görülmeye başlanır.

Öte yandan sistemi var eden de yine insandır. Gücü eline geçiren insan, çıkarı uğruna dini araçsallaştırdığında, torpili meşrulaştırdığında ya da hukuku eğip büktüğünde çürümeyi kurumsallaştırır. Böylece kötülük bireysel bir sapma olmaktan çıkar, sistemin işleyişine dönüşür.

Bu yüzden mesele “ya insan ya sistem” kadar basit değildir. Sistem, insanın zayıflıklarını büyütür; insan da sistemi kendi ahlakına göre şekillendirir. Birbirini besleyen bu döngü kırılmadıkça sorunlar artarak devam eder.

Gerçek çözüm; sadece sistemi suçlamakta ya da insanı bütünüyle mahkûm etmekte değil, her ikisini birlikte onarmakta yatar. Adaletin gerçekten işlediği, emeğin değer gördüğü, ahlakın öğüt değil ilke olduğu bir düzen kurulmadan; insanın iyi tarafının güçlenmesini beklemek saflık olur. Ama bireysel sorumluluğu yok sayarak da hiçbir sistem temiz kalamaz.

Belki de asıl soru şudur:
Kötülüğü normalleştiren bir düzende iyi kalmayı ne kadar önemsiyoruz?
Çünkü sistemler değişir, çağlar geçer; ama insan, neyi beslerse ona dönüşür.