HASAN YAKUP CANGÜVEN / KONUK YAZAR

İnsanlık tarihine baktığınızda insanın, yaşadığı çağın şartlarının üzerine çöken baskıdan ve korkudan kurtulmak, iç huzura ulaşmak ve ruhen ferahlamak için daima yüce ve aşkın bir varlığa inanma ihtiyacı duyduğunu görürsünüz. İnanmak ya da inkâr etmek; korku, mükâfat ve ceza gibi ister dünyevî ister uhrevî olsun özendirici ve caydırıcı unsurlar, insanın yaratılışına has, onun varlığına dâhilden yerleştirilmiş fıtri birer özelliktir.

***

On bir ayın sultanı mübarek Ramazan ayına, Çarşamba gününü Perşembe gününe bağlayan 18 Şubat gecesi itibarıyla giriyoruz.

Bu gece camilerimizden yükselecek ezanların ulvi sadâsı eşliğinde yatsı namazını eda edecek, akabinde teravih namazını camilerimizde ve hanelerimizde ihya ederek Ramazan ayının ilk sahuruna kalkacağız. İmsak vaktiyle birlikte ilk orucumuza niyet edecek ve sabah namazını eda etmenin huzurunu yaşayacağız.

Yarın ise fırınlarımızın önünde oluşan pide kuyruklarında Ramazan’ın kendine has bereket ve heyecanına şahit olacak; ilk iftarımızı aynı sofranın etrafında, yan yana ve diz dize, eşlerimizle, çocuklarımızla, dostlarımızla, komşularımızla, hısım ve akrabalarımızla birlikte yapmanın mutluluğunu paylaşacağız.

Şehrimizin muhtelif yerlerinde kurulan iftar çadırlarında ise farklı meslek gruplarından, yaş ve kesimlerden vatandaşlarımız aynı sofrada buluşarak Ramazan’ın birlik, beraberlik ve paylaşma iklimini hep birlikte yaşayacak.

Ramazan, hicrî yani kamerî takvime göre yılın dokuzuncu ayının adıdır. Dinimizde son derece müstesna ve mukaddes bir zaman dilimi olarak kabul edilen bu ayın en mütemmim unsuru olan oruç ibadeti, İslâm’ın beş temel esasından biridir. Ramazan ayına erişilmesiyle birlikte bir ay süreyle oruç tutmak; Allah’ın emir ve yasaklarıyla muhatap olabilecek akli ve bedeni yeterliliğe sahip bulunan, dini sorumlulukları yerine getirmekle yükümlü her Müslüman üzerine farz kılınmış bir ibadettir.

Allah-u Teâlâ buyurdu ki; “Ey iman edenler! Sizden öncekilere farz kılındığı gibi oruç tutmak size de farz kılındı. Umulur ki böylece günah ve fenalıklardan korunursunuz.” (Bakara 2/183)

Peygamberimiz (s.a.v.) bu hakikati bir hadisinde şöyle tamamlar: “Oruç bir kalkandır. Herhangi biriniz oruçlu olduğu zaman artık kötü söz ve fiil yapmasın. Düşmanlık da yapmasın. Eğer bir kimse ona söver yahut onunla dövüşürse, derhal: “Ben oruçlu kimseyim.” desin. Muhammed’in canı elinde olan Allah’a yemin ederim ki, oruçlunun ağzının kokusu Allah indinde misk kokusundan daha hoş ve daha temizdir. Oruçlunun sevinip neşeleneceği iki sevinci vardır. Birisi iftar vaktinde orucu bozduğu zaman, öbürü de Rabbine kavuştuğu zaman orucun mükâfatı ile sevinir.”

Ramazan ayının ruhunu idrak edebilen, onun derin maneviyatını hakkıyla kavrayabilen ve bedenin mahrumiyetine sabırla tahammül gösterebilenler için oruç; insan fıtratına en uygun kulluk tezahürlerinden biri hâline gelir. Manevî mükâfatı kat kat artıran bu ibadet, inanan gönüller için arındırıcı ve yüceltici bir mahiyet taşır.

Bununla birlikte, kimi zaman sağlık gerekçeleri, ağır çalışma şartları veya çeşitli mazeretler sebebiyle birçok kimsenin bu ibadetten uzak kaldığı da bir gerçektir.

Dolayısıyla oruç, Allah ile kul arasında kurulan hususî bir irtibat, özel bir iletişim bağı ve derin bir kulluk sırrıdır. Bu yönüyle de oruç, yalnızca zahiri bir açlık ve susuzluk hâli değil; kulun Rabbiyle kurduğu mahrem ve müstesna bir yakınlığın ifadesidir.

Oruç, bir yönüyle bedene diğer yönüyle imana hitap eden çok boyutlu bir ibadettir. Bu ibadet, yalnızca imsak vakti ile akşam vakti arasında yeme ve içmeden uzak durmak suretiyle yerine getirilen ve sadece ağızla sınırlı kalan bir mahrumiyet hali değildir.

Oruç aslında her yönüyle; insanı içten dışa kuşatan bir arınma ve kendini muhasebe etme mektebi, kalpte niyetle başlayıp insanın bütün azalarını kuşatan, dili kötü sözden, gözü haramdan, kulağı faydasız olandan, eli ve ayağı kötülükten alıkoyan; maddî olduğu kadar manevî bir disiplin ve irade eğitimidir.

Bırakın; her vatandaş, her Müslüman, her insan Ramazan ayını kendi idrakinin derinliği ve gönül dünyasının genişliği nispetinde anlamlandırsın, onu o samimiyetle yaşayıp ibadetini o ihlâs ile eda etsin.

Zira cüz’i iradelerinin sınırlarını aşarak başkalarının manevî alanına müdahale etmeye kalkışanlar, ortak huzur iklimini zedelemekten başka bir netice elde edemezler. Böyle bir durumda getirdikleri Kelime-i Şehâdet, manasını idrak edemedikleri bir sözden ibaret kalır; kıldıkları namaz, yalnızca eğilip kalkılan bir kültür-fizik hareketine; verdikleri zekât, vicdanlarını rahatlatan psikolojik bir tatmine; tuttukları oruç, sıradan bir açlık hâline; yaptıkları hac ise turistik bir yolculuğa dönüşür.

Oysa ibadetleri ibadet yapan şey; onların şekli değil, taşıdıkları mana, ihlâs ve kulluk şuurudur. Bu şuur muhafaza edildiği müddetçe Ramazan, insanı inşa eden bir mektep; kaybedildiğinde ise sadece tekrar edilen bir alışkanlık olarak kalır.

Velhâsıl-ı kelâm; Ramazan’ı hakkıyla idrak edebilmek için evvela İslâm’ı tanımak, insanı ve kulluk vazifelerini ilmihal ölçülerinde kavramak gerekir. Oruç, iman şuuru içerisinde ve kendi usul ile erkânına riayet edilerek tutulduğunda gerçek mânâsına ulaşır.

Öfkeyle, kırıcı söz ve davranışlarla, kalp inciterek, gıybet ve dedikodu ile geçirilen bir oruç; ruhu zedelenmiş bir mahrumiyetten öteye geçmez. Bu sebeple orucu samimiyetle, ihlâsla ve güzel ahlâkla muhafaza etmek; onu manen sakatlayacak her türlü hâl ve tavırdan uzak durmak gerekir.

İnanmış her müslüman, bu mübarek Ramazan ayını ahiret azığını hazırlamak için büyük bir fırsatı olarak görmeli;  Yüce Allah’tan kıldığı namazları ve eda ettiği bütün ibadetleri kabul buyurmasını dilemelidir. Aynı zamanda ve bilhassa dünyanın başına bela olan ABD ve şemsiyesi altına aldığı İsrail’in dünyanın çeşitli bölgelerinde çıkardıkları kaostan ve musibetlerinden kurtulmak için, yeryüzünün yeniden huzur ve selâmete kavuşması için ortak bir dua ve aynı gönül ikliminde buluşmanın gayreti içinde olmalıdır.

Evet; inanmak yahut inkâr etmek, fıtratında var olan bu duyguyu hangi istikamete yönlendireceği her ferdin kendi tercihidir. Ancak şu bir hakikattir ki sadece başkaları görsün diye yapılan ibadetlerin ve işlenen hayırların, iç dünyası boş kalmış bir insana hiçbir faydası olmayacak; olsa olsa çevresindekileri aldattığını zannettiği, fakat hakikatte kendisini oyaladığı sahte bir iç mutluluk duygusu yaşayacaktır.

Unutulmamalıdır ki, Allah’ın rızasından mahrum ameller, şeklen var olsalar da manen karşılıksızdır ve failini kendi nefsinin gölgesinde bırakır.