HÜSEYİN KARABULUT / KONUK YAZAR

Bir zamanlar pek çok insanın dünya haritasında yerini bulmakta zorlandığı Grönland, bugün ABD Başkanı Donald Trump’ın açıklamalarıyla küresel siyasetin gündemine yerleşti. Peki, dünyanın en ücra bir köşesinde, metrelerce kalınlıkta ki buzullarla kaplı bu büyük ada neden bir anda gündem oldu? ABD neden ısrarla Grönland üzerinde duruyor? Trump neden ısrarla Grönland da Grönland diyor? Rusya ve Çin’in Arktika’daki varlığı neden ABD’yi ciddi ciddi endişelendiriyor? Buzlarla ve etrafı yüksek dağlarla kaplı bu ada, yakın bir zamanda küresel güçlerin çatışma alanlarından veya kriz merkezlerinden biri olabilir mi?

Elbette ki bütün bu soruların cevabını tek bir nedenle açıklamak yeterli olmayacaktır. Grönland meselesini anlayabilmek için coğrafyaya, değişen iklim şartlarına, askerî stratejiye, doğal kaynaklara, nadir elementlere ve bölgenin tarihi geçmişini birlikte değerlendirmek gerekmektedir.

Grönland üzerine yürüttüğüm bir takım araştırmalar ve Temmuz 2016’da Grönland’ın başkenti Nuuk’ta gerçekleştirdiğim çalışmaları, bu adanın yalnızca uzak ve buzullarla kaplı bir coğrafya olmadığını gösterdi. Grönland, geçmişte Danimarka’nın sömürgeci ve misyonerlik politikalarının, bugün ise küresel güç rekabetinin en önemli topraklarından biri haline geldi. Adadaki gelişmeler sadece beş bindir burada yaşayan Asya kökenli İnuit Moğol Türk halkını değil, tüm Arktika’nın geleceğini de yakından ilgilendiriyor.

Ada, coğrafi konumu itibarıyla ABD’nin güvenliği, Rusya’nın kuzeydeki askerî faaliyetleri ve Avrupa’nın Atlantik bağlantıları bakımından son derece önemli bir konumda bulunuyor. Grönland, tarih boyunca çok sayıda keşif seferine, bilimsel araştırmaya ve jeopolitik rekabete konu olmuştur. Grönland, sahip olduğu stratejik konum, zengin doğal kaynaklar ve mineral rezervleriyle öne çıkmaktadır. Tarih boyunca değişen siyasi statüsü ise adayı Arktika jeopolitiğinin merkezlerinden biri hâline getirmiştir. İklim değişikliği, Rusya’nın askerî faaliyetleri ve Çin’in bölgeye yönelik ilgisi, Arktika’yı uluslararası rekabet ve çatışma alanına dönüştürmektedir.

Grönland’ın kuzeybatısındaki ABD’ye ait Pituffik Uzay Üssü bu stratejik konumun en somut göstergelerinden biri. ABD, Grönland’ın kuzeybatısındaki Pituffik Uzay Üssü’nde balistik füze saldırılarını erken tespit etme, füze savunması ve uzaydaki uyduları izleme faaliyetleri yürütmektedir. ABD için Grönland, Kuzey Amerika’nın savunma sisteminin ve güvenlik politikalarının en önemli parçalarından biri.

Peki, Trump neden Grönland’ı ısrarla istiyor?

Donald Trump’ın Grönland’a yönelik ilgisi yeni değil. Trump, ilk başkanlık döneminde, 2019 yılında da adayı satın alma düşüncesini gündeme getirmişti. Ancak Danimarka yönetimi bu öneriyi kabul etmedi. Konu, Trump’ın ikinci başkanlık döneminde çok daha sert açıklamalarla yeniden uluslararası siyasetin gündemine taşındı.

2025 yılında Grönland’ın ABD açısından stratejik önemine değinen Trump, adanın Amerikan güvenliği açısından vazgeçilmez olduğunu savunuyor. Trump, Grönland üzerinde kontrol ve hâkimiyet kurma düşüncesini bir ulusal güvenlik meselesi olarak görüyor. Bu da tartışmayı sıradan bir diplomatik anlaşmazlığın çok ötesine taşıyor.

2026 yılında ise Trump’ın Grönland üzerindeki kontrol arayışını sürdürmesi, ABD ile Danimarka ve Grönland arasındaki ilişkilerinin gerilmesinde neden oldu. Ancak Eylül 2026’da taraflar arasında bir güvenlik anlaşmasıyla ilişkiler kısmen yumuşamaya başladı. 22 Eylül 2026 tarihli anlaşmayla ABD, Grönland’daki askerî varlığını genişleterek ada üzerindeki etkisini artırma yolunda önemli bir adım atmış oldu.

Ancak burada önemli bir ayrıntıyı açıklamak gerekiyor: ABD’nin Grönland’da askerî ve ekonomik gücünü artırması, adanın Amerikan egemenliğine geçtiği anlamına gelmiyor. Ayrıca imzalanan güvenlik anlaşması da Grönland’ın egemenliğinin ABD’ye devredildiği, bir satın alma ya da ilhak anlaşması da değildir.

Trump imzalanan bu anlaşmayı Amerikan güvenlik çıkarları açısından büyük bir kazanç olarak duyurdu. Hemen ardından da 14 Ekim 2026'da yaptığı açıklamada Grönland’da petrol, doğal gaz ve maden arama faaliyetlerinin büyük ölçekte başlayacağını açıkladı. Bu açıklama, ABD’nin Grönland’a yönelik politikasının sadece askerî ve stratejik çıkarlarla sınırlı olmadığını göstermiştir. Böylece adanın zengin doğal kaynakları üzerinde de söz sahibi olduğunu ortaya koymuştur. Nuuk’ta son yıllarda gözlemlenen ticari hareketlilik ve artan yapılaşma da Grönland’ın ekonomik açıdan giderek daha fazla önem kazandığını göstermektedir.

Elbette ABD’nin asıl amacı; Arktika’daki askerî hareketliliği denetlemek, Çin’in bölgedeki etkisini sınırlandırmak, Rusya’nın Arktika’daki askerî gücüne karşı kendi kapasitesini artırmak ve stratejik kaynaklara erişimini güvence altına almaktır.

Buzların altındaki ekonomik ve stratejik hesap

Grönland’ın önemini artıran unsurlardan biri de doğal kaynaklarıdır. Adanın nadir toprak elementleri başta olmak üzere çeşitli maden yatakları bakımından oldukça zengin olduğu bilinmektedir.

Nadir toprak elementleri üzerindeki küresel rekabette Çin’in açık ara üstünlüğü dikkat çekmektedir: 2025 verilerine göre Çin, yaklaşık 270 bin tonluk üretimle dünya lideri olurken ABD’nin üretimi 51 bin ton düzeyinde kalmıştır; rezervler bakımından ise Çin’in 44 milyon tonluk, ABD’nin 1,9 milyon tonluk ve Grönland’ın 1,5 milyon tonluk potansiyele sahip olduğu tahmin edilmektedir. Bu tablo, Çin’e olan bağımlılığını azaltmak isteyen ABD ve Avrupa açısından Grönland’ı stratejik bir alternatif hâline getirmekte; ada, geleceğin teknolojileri ve kritik ham maddelere erişim mücadelesinde giderek daha fazla önem kazanmaktadır (ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu [USGS], 2026; ABD Kongre Araştırma Servisi [CRS], 2026).

Dolayısıyla ABD açısından Grönland, iki ayrı stratejik değer taşıyor: Birincisi askerî güvenlik, ikincisi kritik kaynaklara erişim.

Küresel iklim değişikliği ise stratejik denklemi daha da karmaşık hâle getiriyor. Arktika’daki deniz buzullarının erimesi, yeni deniz rotalarının artarak ve de hızla kullanılabilmesi ihtimalini güçlendirmektedir.

Grönland’ın önemi de tam olarak işte burada ortaya çıkıyor: Coğrafya, askerî güvenlik, doğal kaynaklar, nadir elementler ve iklim değişikliği aynı noktada kesişiyor.

Peki, Grönland halkı ne istiyor?

Grönland, haritadaki gibi sadece stratejik konumundan ibaret değildir. Yaklaşık beş bin yıldır burayı yurt edinen, adanın yerli İnuit Moğol Türk halkının tarihî ve kültürel bir vatanıdır. Kendi tarihine, kültürüne ve siyasi iradesine sahip bu halkın geleceği, küresel güçlerin stratejik ve ekonomik çıkarlarına bırakılamaz.

Nuuk’ta gerçekleştirdiğim saha çalışması sırasında bu gerçeği yakından gözlemleme imkânı buldum. Şehirdeki müzeler, liman çevresi, yerel pazarlar ve insanlarla kurduğum ilişkiler, Grönland’ın yalnızca buzullardan ve askerî üslerden ibaret olmadığını bir kez daha gösterdi.

İnuit Moğol Türk halkının tarihi ve kültürel devamlılığı ile geçmişte maruz kaldığı asimilasyon politikaları, Grönland’ın bugünkü siyasi tartışmalarından ayrı düşünülemez. Grönland halkının kendi geleceğini belirleme hakkı, bu tartışmaların merkezinde yer almalıdır. Nuuk’ta görüştüğüm insanların çoğunda, ne ABD’nin ne de Danimarka’nın egemenliği altında kalmak, kendi bağımsız devletlerini kurmak yönünde bir irade gözlemledim. Hatta kaç defa “Ne Amerika Ne Danimarka, Tam bağımsız Grönland” cümlesini işittim.

Grönland’ın bir anda dünyanın gündemine girdiği düşünülse de aslında değişen, adanın kendisinden çok hırsına yenik düşen küresel güçlerin ona bakışıdır. Soğuk Savaş döneminde askerî açıdan önem taşıyan bu ada, bugün aynı zamanda kritik minerallerin, yeni deniz yollarının, iklim değişikliğinin ve büyük güç rekabetinin kesişme noktasıdır.

Grönland’a bakarken sadece buzulların altındaki kıymetli madenleri görmemeliyiz. Haritada küçük görünen bir noktanın dünya siyasetinde nasıl büyük bir anlam kazanabildiğini de görmeliyiz.