ALİ YILDIZ / KONUK YAZAR

TARİHİ AD ÜZERİNE BİR DENEME

Ali YILDIZ (1)

ÖZET

Tarihte kişi adı ve coğrafi adların, bazen etnik, aşiret, bazen toplum adlarına dönüşmesi yeni değildir. Örneklerimiz, Diyar-ı Rum, Deşt-i Kıpçak, Hasan-ı Rumi, Celaleddin-i Rumi vb.

Bilindiği gibi bugünkü Türk vatanı Anadolu, binlerce yıl çok sayıda halk, kültür ve medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Geçmiş zamanlarda Naturi, Natoli, Anatoli, adlarıyla da anılmakla beraber yazılı tarihte, edebiyatta, şiirde en çok Rum adı kullanılmıştır.

Halklar yer yer, çoğunlukla yapılan etnik veya dini aidiyetleri yerine, oturdukları memleket adıyla da anılırlar. İstanbul Boğazının batısından olanlar Trakyalı, Tatarlar Kırımlı, Farslar İranlı, Moğollar için Asyalı gibi örnekleri sayabiliriz.

Biz bu çalışmamızda Rum adının kaynaklarına inerek, Anadolu’ya verilen Rum adıyla, Roma, Yunan, Grek ayrımlarını yapmaya çalışacak, özellikle de Rum sözcüğünün Anadolu’ya ad olarak verilişinin tarihi kökenlerine inmeye uğraşacağız.

Anahtar Sözcükler: Roma, Rum, Natoli, Asia, Urum, Urummi, Turchia, Akadlar, Vatan

GİRİŞ

Yüzlerce aşiret ve kavmin yaşadığı Anadolu topraklarında da bir grup insan Rum’lu(Rum) olarak anılmıştır. Gerçekte bir grup insan1071’den önce bu topraklarda yaşamış egemenlik kurmuş olan Grek- Yunan etnisitesine mensuptu. Bazıları ise bu etnisitenin dışında kalan halklardır. Devletlerinin adı bazen bir valilik, beylik, bazen otonom bir devletçik, bazen Roma olmuş, bazen de Bizans olmuştur ama devlet ve egemenlik adına bakılmaksızın komşuları Arap ve İranlıların bu insanlara Rum, Sekene-i Rum ve topraklarına da Diyar-ı Rum, Memleket-i Rum demiş olduklarını görüyoruz.

Herodot (M.Ö. V. yy) bugünkü İtalya’nın Toronto körfezinden(İapygia) bahsettiği halde mesela Roma’dan söz etmez. (2) Yani Herodot zamanında dikkate alınacak bir Roma yoktu ve Anadolu ile ilgileri de yoktu. Ona göre Anadolu Rum değildi.

Strabon; özellikle batı Anadolu için “Burası bütünü ile Krezüs(Bergama Kralı- MÖ 560-546 ) tarafından yönetilen bir ülkedir. Zamanımızın yazarları (Miladi I’nci yy. yazarları) buraya Asia kıtasının devamı anlamında Asia demektedirler. (3)

“Bu yılın (İ.Ö. 129) consullerinden birisi olan M. Aquilius başkanlığındaki on kişilik bir Roma heyeti, Anadolu'nun batısında, Pergamon Krallığı toprakları üzerindeki ilk Roma eyaletini kurma çalışmalarına başladı. Anadolu'daki bu yeni Roma eyaletine, yerini aldığı krallığın, yani Pergamon'un adı değil, tıpkı Kartaca yerle bir edildikten sonra orada kurulan ilk Roma eyaletine "Africa" denildiği gibi, içinde bulunduğu kıtanın adı, yani "Asia" adı verildi.” (4) (2) Herodot. İş B. Yay. İst. 2004.S.530 (3) Strabon. Antik Anadolu Coğrafyası. Ark & Sanat Yay. İst. 2005. S.2 (4) Kaya. M. Ali.

Anadolu'da Roma Eyaletleri Sınırlar ve Roma Yönetimi/ dergipark.org.tr (3)

Üstte, Strabon’un da dediği budur. Yani Strabon’a göre de Anadolu’nun adı Rum değildi.

Asia kıtasının adı batı Anadolu’da ilk Roma eyaletine verildikten sonra bunu ek olarak batılı yazar ve haritacıların Asia Minör, Küçük Asya, Klein Asie, Natoli, Anatoli, Naturi adlarını da kullandığını göreceğiz.

Yani Romalılar yaklaşık olarak 500 yıl ( M.Ö.120- M.S.395) tek başlarına yönettikleri Anadolu’ya kendi adlarını-Roma-Rum- vermediler.

Uzunca bir zaman halk arasında şimdiki Anadolu toprağının Rum(Grek) toprağı zannedildiği de yaygın bir kanaattir. Bir de tarihin kullanılmasıyla uluslararası politik pozisyon kazanma ve hak iddia etme yönü var. Ancak bu yazıda bunlara girmeyeceğiz. (DEVAM EDECEK)

1 Araştırmacı- Yazar. [email protected]

2 Herodot. İş B. Yay. İst. 2004.S.530

3 Strabon. Antik Anadolu Coğrafyası. Ark & Sanat Yay. İst. 2005. S.2

4 Kaya. M. Ali. Anadolu'da Roma Eyaletleri Sınırlar ve Roma Yönetimi/ dergipark.org.tr