ERDOĞAN KAHYA / KONUK YAZAR

Öylesine alıştık ki gazetecilerin gözaltına alınmasına, ev hapsine mahkûm edilmesine, hatta sırf gazetecilik yaptığı, doğru haber yayımladığı için zindanlara atılmasına… Artık çoğumuz şaşırmıyoruz bile!...

Bir gazetecinin sabahın erken saatlerinde evinden alınması, hakkında soruşturma açılması, tutuklanması ya da aylarca özgürlüğünden mahrum bırakılması sıradan bir olaymış gibi karşılanıyor artık. Üstelik yolsuzluğu yapan yerine, olayı ortaya çıkaran gazeteci cezalandırılıyor.

Oysa sıradanlaşan bu tablo; demokrasimiz adına son derece kaygı verici bir tablonun göstergesidir.

Gazetecinin görevi gerçeğin peşinden koşmak, kamu adına soru sormak, yanlışları ortaya çıkarmak ve halkı doğru bilgilendirmektir. Gazeteci, toplumun gözü, kulağı ve sesidir. Bu görevini yerine getirirken kimi zaman güçlüleri rahatsız edebilir, kimi zaman birilerinin çıkarlarına dokunabilir. Ancak gazeteciliğin doğasında zaten bu vardır.

Gazeteci, alkışlanmak için değil, gerçeği ortaya çıkarmak için vardır.

Peki, gerçeği yazmak suç mudur? Kamuoyunun bilmesi gerekenleri haberleştirmek, iktidarı, muhalefeti ya da kamu kurumlarını eleştirmek suç sayılabilir mi?

Elbette gazetecilik, kimseye hukukun dışında hareket etme ayrıcalığı vermez. Gazeteciler de yaptıkları haberlerden dolayı hukuki sorumluluk taşıyabilirler. Ancak bunun yolu, gazetecilik faaliyetini cezalandırmak değil; somut delillere, hukuka ve adil yargılama ilkelerine dayanan bir süreç işletmektir.

Asıl tehlike, gazetecinin haber yaptığı için suçlu ilan edilmesi ve daha yargılama sonuçlanmadan özgürlüğünden mahrum bırakılmasıdır.

Peki, Meslek Örgütleri Nerede?

Gelelim asıl üzerinde durmak istediğim konuya…

Gazetecilerin gözaltına alınmasına, tutuklanmasına, ev hapsine mahkûm edilmesine alıştık. Haydi, biz korkuyoruz diyelim. Peki, meslek örgütlerimiz neden daha güçlü bir ses çıkaramıyor? Gazetecilerin haklarını savunmak, mesleki dayanışmayı güçlendirmek ve basın özgürlüğüne yönelik tehditler karşısında ortak tavır almak için kurulmuş örgütlerimizin varlık nedeni ne? Gazeteciler cemiyetleri, federasyonlar, sendikalar ve diğer meslek kuruluşları tam da böyle zamanlarda sorumluluk üstlenmek zorunda değil mi?

Bir meslektaşımız gözaltına alındığında, bir başkası tutuklandığında, bir gazetecinin evi basıldığında ya da haberinden dolayı yargılandığında meslek örgütlerinin sesi daha gür çıkmalı değil mi?

Elbette meslek örgütleri zaman zaman açıklamalar yapıyor, basın özgürlüğünü savunuyor. Ancak sorunumuz, birkaç açıklamanın ötesine geçemeyen, sürekliliği ve ortak mücadele iradesi yeterince hissedilmeyen bir dayanışma anlayışıdır.

Bugün bir gazetecinin başına gelen, yarın hepimizin başına gelebilir.

Gazetecinin hangi gazetede çalıştığı, hangi siyasi görüşe yakın olduğu ya da hangi düşünceyi savunduğu, temel hak ve özgürlüklerini savunma sorumluluğumuzu değiştirmemelidir.

Basın özgürlüğü, yalnızca aynı düşüncede olduğumuz gazetecilerin özgürlüğü değildir. Basın özgürlüğü, bize uzak gelen düşüncelerin de özgürce ifade edilebilmesinin güvencesidir.

Eğer meslek örgütleri gazeteciler arasında ayrım yaparsa, dayanışmayı siyasi yakınlıklara göre şekillendirirse, yarın kendi üyelerinin haklarını savunacak güçlü bir zemin de bulamaz.

Unutulmamalıdır ki dayanışma, yalnızca aynı masada oturmak, aynı toplantılara katılmak ve özel günlerde bir araya gelmek değildir. Dayanışma, meslektaşınız haksızlığa uğradığında onun yanında durabilmektir.

Sayıların Anlattığı Gerçek

Türkiye Gazeteciler Sendikasının 2025-2026 Basın Özgürlüğü Raporu, mesleğimizin karşı karşıya bulunduğu tablonun ciddiyetini ortaya koyuyor.

Rapora göre, 1 Nisan 2026 itibarıyla en az 14 gazeteci gazetecilik faaliyetleri nedeniyle cezaevindeydi. Nisan 2025 ile Nisan 2026 arasındaki dönemde en az 53 gazeteci hakkında soruşturma açıldı, 67 gözaltı işlemi uygulandı ve 19 gazeteci tutuklandı. Aynı dönemde 224 ceza davasında 300'ün üzerinde gazeteci yargılandı.

Bu rakamlar yalnızca istatistik değildir. Her birinin arkasında bir gazetecinin yaşamı, ailesi, mesleği ve yarım kalan çalışmaları ve en önemlisi hayallerinin karartılması vardır.

Daha da önemlisi, baskı yalnızca özgürlüğünden mahrum bırakılan gazeteciyi etkilemez. Haberi okuyamayan, gerçeğe ulaşamayan ve yaşadığı toplumda neler olup bittiğini öğrenemeyen milyonlarca insan da bu tablonun mağdurudur.

Çünkü gazetecinin susturulması, yalnızca gazetecinin susturulması değildir. Halkın haber alma hakkının da sınırlandırılmasıdır.

Gazetecilik Suç Değil, Kamu Görevidir

Gazetecilik, iktidarların hoşuna giden haberleri yayımlamak, yöneticilerin açıklamalarını sorgulamadan aktarmak ya da güçlülerin söylediklerini tekrarlamak değildir.

Gazetecilik; gerektiğinde soru sormak, çelişkileri ortaya koymak, kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını araştırmak, yolsuzluk iddialarını incelemek ve toplumun bilmesi gereken gerçekleri kamuoyuna taşımaktır.

Bunları yaparken gazetecinin de meslek ilkelerine bağlı kalması, doğruluğu teyit etmesi, kişilik haklarına saygı göstermesi ve haber ile yorum arasındaki ayrımı gözetmesi gerekir.

Ancak mesleğin sorumlulukları kadar özgürlükleri de vardır.

Gazetecinin haber kaynağını koruyabildiği, baskı görmeden soru sorabildiği, eleştirel yazılar yazabildiği bir ortam yoksa orada özgür gazetecilikten söz etmek mümkün değildir.

Üstelik mesele yalnızca gazetecilerin tutuklanması da değildir. Ekonomik baskılar, ilan ve reklam gelirlerine bağımlılık, işsizlik, düşük ücretler, sansür ve otosansür de gazeteciliğin bağımsızlığını tehdit etmektedir.

Gazeteci, işini kaybetme korkusuyla yazamadığında da özgürlük yara alır. Bir yayın kuruluşu ekonomik baskılar nedeniyle yayın politikasını değiştirmek zorunda kaldığında da halkın haber alma hakkı zarar görür.

Bu nedenle basın özgürlüğü mücadelesi, yalnızca cezaevindeki gazeteciler için değil, mesleğini özgürce yapmaya çalışan bütün basın emekçileri için verilmelidir.

Sessizlik, Sorunu Ortadan Kaldırmaz

Yıllarını gazetecilik mesleğine vermiş biri olarak beni en çok üzen, yaşanan hukuksuzluk iddiaları kadar, bunların giderek kanıksanmasıdır.

Bir gazetecinin tutuklanması karşısında birkaç günlük tepki gösterip sonra başka gündemlere yöneliyoruz. Bir süre sonra aynı olaylar yeniden yaşanıyor ve biz yine başa dönüyoruz.

Oysa basın özgürlüğü, yalnızca gazetecilerin meselesi değildir. Demokrasiye, adalete ve toplumun geleceğine inanan herkesin meselesidir.

Meslek örgütleri; birbirini yemeyi ve bölünüp parçalanmayı bırakarak daha fazla dayanışma göstermeli, gazetecilere yönelik hak ihlallerini düzenli olarak izlemeli, hukuki destek mekanizmalarını güçlendirmeli ve gerektiğinde ortak bir mücadele zemini oluşturmalıdır.

Siyasi iktidarlar, gazetecilik faaliyetlerini cezalandırma aracına dönüştürebilecek uygulamalardan kaçınmalı; yargı makamları ise her dosyayı somut deliller ve hukukun evrensel ilkeleri çerçevesinde değerlendirmelidir.

Gazeteciler de mesleklerinin itibarını korumak için kendi içlerindeki yanlışlarla yüzleşmeli, gazetecilik kimliğinin tehdit, şantaj ya da çıkar sağlama amacıyla kullanılmasına karşı açık tavır almalıdır.

Çünkü gerçek gazeteciliğin itibarını korumak da basın özgürlüğünü savunmak kadar önemlidir.

Son Sözüm Meslektaşlarıma…

Ben 56 yıllık gazeteciyim.

Mesleğin farklı dönemlerini, değişen koşullarını ve gazeteciliğin toplumdaki yerini yakından gördüm. Gazeteciliğin ne kadar zor, ama aynı zamanda ne kadar onurlu bir meslek olduğunu biliyorum.

Bu nedenle soruyorum:

Gazetecilerin gözaltına alınmasını, tutuklanmasını, ev hapsine mahkûm edilmesini ne zamana kadar seyredeceğiz?

Meslektaşlarımızın özgürlüklerini kaybetmesine alışmak zorunda mıyız?

Meslek örgütleri, üyelerinin haklarını savunmak için daha neyi bekliyor?

Bir gazetecinin özgürlüğü elinden alındığında, onunla birlikte toplumun haber alma hakkının da yara aldığını ne zaman anlayacağız?

Gazetecilik suç değildir. Suç olan, gazeteciliğin suç sayıldığı bir düzene alışmak ve gerçeği savunanların yalnız bırakılmasına seyirci kalmaktır.

Bugün bir gazeteci için sesimizi yükseltemezsek yarın kimin için yükselteceğiz?

Unutmayalım: Gazeteciler susarsa gerçekler karanlıkta kalır. Gerçekler karanlıkta kalırsa toplum önünü göremez.

Ve bir ülkede insanlar, kendilerini yönetenlerin ne yaptığını özgürce öğrenemiyorsa orada yalnızca basın özgürlüğü değil, demokrasinin kendisi de tehlike altındadır.