AV İBRAHİM GÜLLÜ / KONUK YAZAR

Büyükşehirde otomobil kullanmak zaten başlı başına bir mücadele ve sabır imtihanı.

Trafik, park yeri arayışı, otopark ücretleri derken bir de vale dayatması tüketicinin karşısına çıkıyor.

Restorana gidiyorsunuz…

Otelin önüne geliyorsunuz…

Hastaneye ulaşıyorsunuz…

Aracınızı park etmek istiyorsunuz.

Bir görevli beliriyor:

“Aracınızı bize bırakın.”

Peki bırakmak zorunda mısınız?

Hayır!

İşte tüketicinin bilmesi gereken ilk gerçek bu.

VALE HİZMETTİR, MECBURİYET DEĞİL

Vale hizmeti, sürücünün aracının teslim alınması, uygun bir alana park edilmesi ve talep edildiğinde geri getirilmesidir.

Ancak hizmet sunmak başka, tüketiciyi o hizmeti almaya mecbur bırakmak başkadır.

İşletmeler ve İşyerlerinin Araç Park Hizmetlerinin (Vale) Yürütülmesine İlişkin Yönetmelik'in 5. maddesi, sürücünün vale hizmetini almaya zorlanamayacağını açıkça düzenliyor.

Buna rağmen bazı yerlerde tüketici kendi otoparkına yönlendirilmek yerine doğrudan valeye gönderiliyor.

İşte burada soru sormak gerekiyor:

Tüketici gerçekten seçim yapabiliyor mu?

Çünkü bir hizmeti tercih etmek başka, o hizmete mecbur bırakılmak başkadır. Zorunluluk gibi sunulan kolaylık, kolaylık olmaktan çıkar.

“FİYATI NE KADAR?” DEMEDEN ANAHTARI VERMEYİN

Vale hizmetinde en çok tartışma yaratan konulardan biri ücrettir. Vale ücretleri de işletmenin keyfine göre belirlenemez; ilgili azami fiyat tarifelerinin aşılmaması gerekir.

Vale Hizmetleri Yönetmeliği'nin 5. maddesi, vale hizmet bedelinin ilgili azami fiyat tarifelerini aşamayacağını düzenliyor.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Vale hizmet bedeli ile otopark ücreti aynı şey değildir.

Dolayısıyla tüketici aracını teslim etmeden önce ne için, ne kadar ödeme yapacağını bilmelidir.

FİYAT GİZLENEMEZ, TÜKETİCİ TAHMİN YÜRÜTMEK ZORUNDA DEĞİLDİR

Tüketicinin fiyatı sonradan öğrenmesi kabul edilebilir bir uygulama değildir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 54. maddesi, hizmetlere ilişkin tarife ve fiyat listelerinin tüketicinin görebileceği şekilde sunulmasını öngörüyor.

Fiyat Etiketi Yönetmeliği'nin 8 ve 9. maddeleri de hizmet fiyatlarının tüketicinin kolayca görebileceği ve okuyabileceği biçimde gösterilmesini zorunlu kılıyor.

Yani tüketicinin bilmesi gereken üç kelime var: Gör. Sor. Sonra teslim et.

Fiyat tarifesi görünür değilse sorun. Açık yanıt alamıyorsanız anahtarınızı teslim etmeden önce bir kez daha düşünün.

“FİŞE GEREK YOK” DENİLİYORSA DİKKAT!

Vale hizmetinde küçük görünen ama büyük önem taşıyan bir başka ayrıntı da araç teslim fişi.

Yönetmeliğin 8. ve 9. maddeleri, aracın teslim alınması ve teslim edilmesi sırasında fiş düzenlenmesini öngörüyor.

Bu fiş, tüketicinin elindeki en önemli delillerden biri.

Aracınızı teslim ettiniz…

Fiş almadınız…

Sonra araçta çizik veya hasar fark ettiniz.

İşte o anda ispat sorunu başlayabilir.

Bu nedenle tüketici, “Fişe gerek yok” sözünü kabul etmemeli. “Fişe gerek yok” denildiğinde bunu sıradan bir kolaylık gibi görmeyin. Fişinizi alın, saklayın; mümkünse aracın teslim anındaki durumunu fotoğrafla kayıt altına alın.

ARACINIZA ZARAR GELİRSE “SORUMLU DEĞİLİZ” DENİLEMEZ

Vale hizmetinde tüketicinin en önemli haklarından biri de araç güvenliği.

Aracınızı teslim ettiniz.

Anahtarı verdiniz.

Bir süre sonra geri aldınız.

Tampon çizilmiş…

Jant hasarlı…

Ayna kırılmış…

Bagajdaki eşya zarar görmüş…

Böyle bir durumda tüketicinin karşısına “Biz sorumlu değiliz” cümlesi çıkmamalı.

Vale Hizmetleri Yönetmeliği'nin 8. maddesi, hizmet süresi içerisinde ortaya çıkan araç hasarları, trafik cezaları ve araç çekme bedellerinin tazmin edilmesine ilişkin sorumluluk getiriyor.

Bu nedenle aracı teslim etmeden önce birkaç saniye ayırıp fotoğrafını çekmek, teslim alırken de aracı kontrol etmek son derece önemli. Hasar fark ederseniz gecikmeden fotoğraf çekin, fiş ve ödeme belgelerini saklayın, durumu işletmeye yazılı olarak bildirin.

TARİFE ÜZERİNDE ÜCRET İSTENİRSE NE YAPMALI?

İşte tüketicinin burada yapacağı şey belli:

Önce belge, sonra itiraz.

Fiyat tabelasının fotoğrafını çekin.

Araç teslim fişini alın.

Ödeme belgesini saklayın.

Tarifeyi kontrol edin.

Fazla ücret talep ediliyorsa itirazınızı mümkün olduğunca yazılı yapın.

Nakit veya IBAN üzerinden ödeme isteniyorsa, ödeme yaptığınızı kanıtlayacak belgeleri mutlaka saklayın.

Hak aramanın en güçlü dayanaklarından biri, elinizdeki somut delillerdir.

İHLALİN CEZASI VAR MI?

Vale uygulamalarında her ihlale aynı cezanın uygulanacağını söylemek doğru değildir.

İhlalin niteliğine göre 6502 sayılı Kanun, Fiyat Etiketi Yönetmeliği, Vale Hizmetleri Yönetmeliği, Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümleri devreye girebilir.

2026 yılı itibarıyla fiyat etiketi ve fiyat listelerine ilişkin yükümlülüklere aykırılık bakımından 3.973 TL idari para cezası uygulanıyor.

Aldatıcı reklam ve haksız ticari uygulamalarda ise ihlalin niteliğine göre çok daha yüksek idari para cezaları söz konusu.

Vale hizmetinin kendisine ilişkin denetimlerde ise Vale Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. ve 13. maddeleri önem taşıyor.

Yani mesele yalnızca “fazla para aldılar” meselesi değil. Ruhsatından tarifesine, fişinden araç güvenliğine kadar bütün bir mevzuat zinciri var.

TÜKETİCİ NEREYE BAŞVURACAK?

Tüketici önce işletmeye başvurmalı ve uyuşmazlığı belgelemeli.

Sonuç alınamazsa uyuşmazlığın niteliğine ve parasal sınırına göre Tüketici Hakem Heyeti veya Tüketici Mahkemesi yolları gündeme gelir.

2026 yılında 186.000 TL'nin altındaki tüketici uyuşmazlıklarında Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru yapılabiliyor.

Başvurular e-Devlet üzerinden TÜBİS aracılığıyla da gerçekleştirilebiliyor.

Vale mevzuatına aykırı uygulamalar bakımından ise valilik/kaymakamlıkça oluşturulan denetim komisyonları ve ilgili belediye birimleri de başvuru mercileri arasında.

Fiyat, belge ve vergi yönünden sorunlarda ilgili kamu kurumlarına yapılacak bildirimler de ayrıca değerlendirilebilir.

ÇÖZÜM, TÜKETİCİYİ SEÇENEKSİZ BIRAKMAMAKTIR

Çözüm aslında karmaşık değil:

Vale hizmeti gerçek bir tercih olarak sunulmalı; ücret tarifesi görünür olmalı; azami sınırlar aşılmamalı; her araç için teslim fişi düzenlenmeli; ödemeler kayıt altına alınmalı; hasar durumunda sorumluluk işletilmeli ve denetimler yalnızca şikâyet geldiğinde değil, düzenli biçimde yapılmalıdır.

En önemlisi de tüketiciye gerçek bir seçenek bırakılmalıdır. Çünkü hak, kâğıt üzerinde yazılı olduğu için değil, gündelik hayatta kullanılabildiği zaman anlam kazanır.

ANAHTARINIZI VERİN, HAKKINIZI VERMEYİN

Vale hizmeti hayatı kolaylaştırmak için vardır; tüketicinin hayatını zorlaştırmak için değil.

Aracınızı teslim ederken yalnızca anahtarınızı değil, malınızı, güveninizi ve huzurunuzu da emanet edersiniz. Bu yüzden birkaç saniye ayırın: Fiyatı görün, fişi alın, aracınızı kontrol edin, tarifeyi aşan ücrete itiraz edin. Haksızlıkla karşılaşırsanız hakkınızı arayın.

Tüketici olmak, yalnızca para ödemek değildir. Ne aldığını bilmek, ne ödediğini görmek ve gerektiğinde hakkını savunmaktır.

Vale hizmeti kolaylık sağlayabilir. Ama hiçbir kolaylık, tüketicinin hakkını teslim etmesini gerektirmez.

Anahtarınızı verin ama hakkınızı vermeyin.