BAHAR UYSAL HAMALOĞLU / KONUK YAZAR

     Günlerden pazar. Sert, rap rap rap ayak seslerine alışık kulağıma bu kez  belli bir ritim tutturmamış hızlanan, yavaşlayan, yakınlaşan, uzaklaşan, ayak sesleri geliyor. Merakla balkona çıktığımızda sokaktan bir renk cümbüşünün geçtiğini görüyoruz. Sırtlarına bir numara yapıştırılmamış her yaştan gençler, yaşlılar, çocuklar, kadın erkek koşuyorlar. Ayak sesleri sokaklardan dalga dalga Akdeniz’ e ulaşıp dalgalarda kırıldığında küçük yankılara dönüşüp koşucuları ıslatıyor. O kutsal sessizlik aritmik ama güzel bir ezgiye dönüşüyor. Bazıları spor kıyafetler yerine üniformalarını tercih etmiş çünkü bu maraton onlar için koşuluyor: itfaiyeciler için. Karşı kaldırımda bir kadın durmuş; ayakkabısının çözülen bağlarına düğüm atmakla meşgul. Bir diğeri nefeslenmek için mola vermiş ama koşmaya devam edecek.. Bir baba çocuğunun hızıyla uyum içinde.  Başlangıç çizgisinden ayrıldıklarında mutlaka adrenalinin sıcaklığı anaforlar yaratarak hızla akmış olmalı damarlarında. Profesyonel koşucular kurmalı oyuncaklar gibi ayak uçlarında zıplarken ilk kez katılacak olanların yürek atımları göğüs kafeslerini zorlamıştır mutlaka. Yüzlerce insan akıp gitti sokaktan. Bitiş çizgisine kaçı vardı, kaçı bu dayanışmayı terk etti bilmiyoruz. Aslında katılanların büyük bir çoğunluğu kazanmak için bu uzun mesafeyi kat etmiyorlar. Kollektif amaç kent sakinlerinin azim, irade ve gönüllülükleri temelinde kendileri için mücadele veren meslek grubuyla dayanışma içinde olmaktan ibaret. Gerçekleşen bir empati, bir teşekkür, bir kadir kıymet bilme koşusu. Son maratoncular sokakta  gözden kaybolduğunda kendimizi mahremiyet odalarımıza atıyoruz.

     Koşu başladığında katılanların aklına Pheidippides gelmiş midir acaba? İnternette, sosyal medyada ilk maraton koşucusu efsanesinin kahramanı. Pheidippides Antik Yunan'da uzun mesafeleri koşarak haber ileten bir hemerodrom -gün koşucusu. Çoğu tarihçi, Pheidippides'in M.Ö. 530 yılları civarında Atina’da doğmuş, ulak olarak yaşamını sürdüren gerçek bir kişi olduğu konusunda hemfikir. Efsaneye göre M.Ö. 490 yılında Perslere karşı kazanılan zaferi muştulamak için Marathon savaş alanı ile Atina arasındaki kırk kilometrelik mesafeyi tamamladığında acının, yorgunluğun, aklın kendisini korumak için koyduğu sınırı çoktan aşmış bir koşucu. Orada, o görünmez sınırda, son nefesinde “Nike! ” (Zafer!) diye bağırıp yere yığılıyor. Yunan tarihçi Herodot Grek-Pers Savaşlarından söz ettiğinde  Pheidippides'in savaş öncesinde çok daha uzun bir yolculuk yaptığını, Sparta'ya kadar gidip sonra da geri döndüğünü, 300 milden fazla bir mesafeyi koştuğundan söz ediyor. Herodot'tan 500 yıl sonra Yunan yazar Plutarch, ‘’Atina'nın Zaferi Üzerine’’ adlı makalesinde, Marathon'dan Atina'ya koşanın Thersippus (veya Eukles)olduğu iddiasında. Bir asır sonraysa Yunan hicivci Lucian, aynı koşu için Pheidippides'in adını tekrar gündeme getirip onu ölümsüzleştirmeye çabalıyor. İngiliz şair Robert Browning’se 1879 yılında  Pheidippides şiiriyle onu sonsuzda mühürlüyor.

     1896 yılında Atina'da ilk, modern Olimpiyat Oyunları başladığında efsaneden ilham alan organizatörler, komite üyelerinden Michel Breal’in önerisiyle oyunlara  yaklaşık 40 kilometrelik bir maraton yarışı eklediler. Bu yarış, antik çağda Marathon'dan Atina'ya uzanan rotayı yansıtmayı amaçlıyordu. 1908 Londra Olimpiyatları sırasında, sömürgelerinden çaldıkları güneşlerle oluşturdukları hiç batmayan o kocaman güneşleri altında yaşayan İngiltere  için mesafe uzatıldı. Kırk kilometrelik maraton koşusunun 42.195 kilometre olmasına karar verildi. Windsor Kalesi’nden başlayan yarış İngiltere kraliyet ailesinin stadyumdaki locasının önünde, majestelerinin ayakları dibinde bitmeyip de nerede bitecekti! 

     Bir maratona geç kalmışlığın burukluğuyla tempolu bir yürüyüşe çıkıyorum. Küçük bir spor salonunun sokağa bakan cam duvarında bantlar üzerinde koşuya çıkmış insanları görmek beni hayrete düşürüyor. Yağmur sonrasının toprak kokusunu içime çekip yakınlardaki o büyük parka dümeni kırıyorum. Haruki Murakami’nin hayali koşarak geçiyor yanımdan. Murakami ‘’Koşarken Ne Anlatıyorum’’ adlı kitabında, "Uzun mesafe yarışında yenmeniz gereken tek rakip, eskiden olduğunuz hâlinizdir" diyor, hatırlıyorum. Birçok kişiye uzak bir hedef gibi görünen koşu, aslında herhangi bir yaşam tarzıyla birleştirilebilecek bir spor biçim aslında. Bunun için gereken üçlü ise motivasyon, tutarlılık ve azim. Murakami bu sporda zorluğun sadece fiziksel değil, aynı zamanda zihinsel olduğunu düşünüyor. Yazara göre koşmak hem egzersiz hem de bir metafor. Şöyle diyor: ‘’Her gün koşarak ve yarış sayısını artırarak çıtayı yavaş yavaş daha yükseğe çıkarıyorum ve tepeye tırmandıkça kendim de yükseliyorum. En azından her gün kendimi zorlamamın sebebi kendimi aşmak çünkü uzun mesafeli bir yarışta yenmeniz gereken bir rakip varsa, o da dünkü sizden, başkası değildir.’’ 

     Sağ dizimde hafiften bir ağrı başlıyor; bir hafta önce fotoğraf çekerken boy ölçümü aldırdığım taş zemin bana çevreye ve kendime dikkat etmem gerektiğini hatırlatıyor. Maraton koşucularının ‘’duvara çarpması’’ na benziyor bu; koşucuların karaciğer ve kaslarındaki glikojen depolarının tükendiği anda enerji kaybı sonucu oluşan ani yorgunlukla verdikleri zorunlu molalarına. Sadece fizyolojik karbonhidrat rezervlerinin tükenmesine bağlı değil tabii başka bir sürü neden de var. ‘’32 km’’ işaretinden sonra başlayan fiziksel boşlukta, dayanıklılığın sınırlarına yaklaşıldığı bu aşamada, maraton fiziksel bir olay olmaktan çıkıyor zihinsel, ruhsal bir eyleme dönüşüyor. İnsanların atletik yetenekleri bakımından en üst düzey memeliler arasında yer aldığı gerçeği yeterli bir motivasyon kaynağı olmalı tüm bipedalistler için. İşte o, beni , diğerlerini, yürüyenleri, koşanları tekrar ayağa kaldıran güç. İnsanlık tarihinin avcı toplayıcı döneminde dayanıklılık gerektiren takiplerde av peşinde, pes etmeyen, istikrarlı koşumuzun bize armağanı olmalı bu diye düşünüyorum. Geçmişten geleceğe uzanan nefes. 

    Maratonda ve maraton benzeri hayat koşumuzda duvara çarptığımız sayısız an var mutlaka. Önemli olan direnme gücümüzü, direnme irademizi kaybetmeden koşuya devam etmek. Bitiş çizgisine varmakta belki de en büyük engelimiz zihnimizin koyduğu sınır. Aşmamız gereken tek sınır da o. Oturduğum yerden doğruluyorum; dizimde artık bir ağrı hissetmiyorum. Bir adım daha atamayacak kadar uzağa gittiğimde, gidebileceğim  mesafenin sadece yarısını kat etmiş olduğumu biliyorum. Diğer yarısını tamamlamak için adımlarımı sıklaştırıyorum. Yolda birçok çılgına rastlıyorum ardlarında taze sonbahar havası, ter, deodorant, parfümün iç içe geçmiş esintisini bırakıp ufka karışıyorlar. Hem yazar hem maraton koşucusu Uruguaylı Marciano Duran’ın dizelerinin soluğunu ensemde hissediyorum.… 

O çılgın koşucular…
Onları tanıyorum.
Onları birçok kez gördüm.
Tuhaflar.

Bazıları sabahın erken saatlerinde dışarı çıkıp güneşi yenmeye karar vermiş.
Diğerlerini gün ortasında güneş çarpıyor ya öğleden sonra bitap düşüyor
ya da gece bir kamyonun altında kalmamaya çalışıyorlar.

Onlar çılgın.
Yazın koşar, tempolu yürürler, terler, susuz kalırlar ve sonunda yorulurlar…
sadece bir molanın tadına varmak için.
Kışın örtünür, sıkıca giyinirler, şikâyet eder, üşütürler, hastalanırlar
ve yine de yağmurun yüzlerini ıslatmasına  izin verirler.

Onları gördüm.
Bulvar boyunca hızla ilerlerlediler, ağaçların arasında yavaşça yürüdüler,
toprak yollarda kıvrılarak ilerlediler,
taş döşeli yokuşlara tırmandılar, ıssız bir otoyol kenarında koştular,
tahta köprülerden geçtiler, sahilde dalgalardan kaçtılar,
kuru yapraklara bastılar, tepelere tırmandılar, 
su birikintilerinin üzerinden atladılar, parklarda koştular,
fren yapmayan arabalara kızdılar, bir köpeğe hırladılar
ve koştular, koştular ve koştular.

Bacaklarının ritmine uyan müziği,
fırın kuşlarını ve martıları,
kalp atışlarını ve kendi nefeslerini dinlerler,
önlerine, ayaklarına bakarlar,
okaliptüs ağaçlarının arasından geçen rüzgârı içlerine çeker,
portakal ağaçlarından gelen esintiyi hisseder, 
çam ağaçlarından gelen havayı solurlar
ve yaseminlerin önünden geçerken duraksarlar.

Onları gördüm.
Akılları başlarında değil.

Şiir çevirisi: Bahar Uysal Hamaloglu