CEM ARÜV / KONUK YAZAR/ÇEVRENİN SESİ

Bir domatesi ikiye böldüğünüzde ne hissediyorsunuz? Kokusu yüzünüze vuruyor mu? Elinizde bıraktığı o hafif yapışkanlık, o canlı kırmızı, sizi çocukluğunuza götürüyor mu? Yoksa sadece kesilmiş bir nesneye mi bakıyorsunuz? Dürüst olalım! Bugün çoğumuz ikinciyi yaşıyoruz.

Antalya; Güneşiyle, toprağıyla, bereketiyle sadece bir şehir değil; bir üretim kültürünün adıdır. Bu topraklar, insanı doyurmanın ötesinde onu mutlu eden ürünler yetiştirirdi. Bir domates, sadece domates değildi. Bir salata, sadece salata değildi. Bir kokuydu. Bir anıydı. Bir kimlikti. Bugün o kimlik sessizce kayboluyor.

Bir Zamanlar Domates Domates Gibi Kokardı

40-50 yıl önce Antalya’da bir bahçeye girseniz, daha görmeden anlardınız orada ne yetiştiğini. Toprak konuşurdu. Bitki konuşurdu. Dalından koparılan bir domatesin kokusu, sofraya gelmeden sizi yakalardı. Şimdi ise marketten aldığınız domatesi kokluyorsunuz, Hiçbir şey yok! Rengi var ama ruhu yok! Ve insan istemeden soruyor: Biz neyi kaybettik?

Kaybettiğimiz Şey Sadece Tat Değil

Bugün tarımda verim arttı. Daha çok üretiyoruz. Daha hızlı üretiyoruz. Daha ucuza üretiyoruz. Ama daha iyi mi üretiyoruz? Hayır! Çünkü biz artık “iyi ürünü” değil, “dayanıklı ürünü” yetiştiriyoruz. Hibrit tohumlar, kimyasal gübreler, erken hasat! Hepsi bir amaca hizmet ediyor: Daha çok satmak.

Ama bu süreçte bir şeyi gözden kaçırdık: İnsan sadece doymak için yemez. İnsan hissetmek için yer. Hatırlamak için yer. Bağ kurmak için yer. Bugün soframızda bu bağ kopmuş durumda!

Toprak Yorulursa İnsan da Yorulur

Toprak; Her şeyin başladığı yer ama bugün toprak artık eskisi gibi değil. Yoruldu. Yıprandı. İçindeki hayat azaldı. Eskiden bir avuç toprağı elinize aldığınızda onun kokusu vardı. Bugün birçok yerde o koku bile yok. Çünkü biz toprağı beslemeyi bıraktık. Onu sadece kullandık.

Toprak sustuğunda, bitki de susar. Bitki sustuğunda, tat da kaybolur. Ve biz bu sessizliği sofrada fark ederiz.

Sulu Ama Tatsız Bir Gerçek

Bugün yediğimiz sebzeler büyüyor. Hatta eskisinden daha iri. Daha parlak. Daha “güzel”. Ama içini kestiğinizde, Boş!  Sulu ama tatsız! Bu, modern tarımın ironisidir. Her şey var gibi görünür ama aslında en önemli şey yoktur. Tat yoksa, o ürün sadece dolgu malzemesidir.

Erken Hasat: Sabırsızlığın Bedeli

Eskiden bir ürün dalında olgunlaşmadan toplanmazdı. Çünkü bilinir ki, gerçek lezzet zaman ister. Bugün ise zaman yok. Ürünler erkenden toplanıyor. Yolda kızarıyor. Depoda  olgunlaşıyor”. Ama doğanın bir kuralı vardır: Güneşin vermediğini hiçbir teknoloji veremez. Bu yüzden bugün yediğimiz domates, aslında hiç tam olarak domates olmamış bir üründür.

Sera Konforu, Lezzetin Düşmanı

Antalya’da üretimin büyük kısmı artık seralarda yapılıyor. Kontrollü, düzenli, risksiz.  Ama doğa risksiz değildir. Ve lezzet de o riskin içinden doğar. Rüzgar, sıcaklık farkı, güneşin yakıcılığı. Bitkiyi zorlar, ama aynı zamanda ona karakter kazandırır. Bugün bitki rahat.  Ama bu rahatlık, onun ruhunu alıyor.

Tüketici de Bu Hikâyenin İçinde

Belki en acı gerçek şu: Biz de bu sistemin bir parçasıyız. Marketlerde en parlak olanı  seçiyoruz. En ucuz olanı alıyoruz. En uzun süre dayananı tercih ediyoruz. Ve farkında olmadan şunu söylüyoruz: “Tat önemli değil.” Ama sonra sofraya oturup şikayet ediyoruz.

Avrupa’da Neden Farklı?

İngiltere’de, İskoçya’da yediğiniz bir sebze size “eskiyi” hatırlatıyorsa, bu tesadüf değil. Orada hâlâ küçük üretici var. Orada hâlâ ürün dalında olgunlaşıyor. Orada hâlâ tat bir değer. Ve en önemlisi: İnsanlar bunun için daha fazla ödemeye razı. Çünkü onlar biliyor: Gerçek lezzet ucuz olmaz.

Antalya İçin Bir Uyarı

Antalya sadece bir üretim merkezi değil. Aynı zamanda bir turizm markası.  Ama turizm sadece otel değildir. Turizm, deneyimdir. Bir turistin hafızasında ne kalır biliyor musunuz? Deniz değil. Otel değil. Bir sabah kahvaltısında yediği o domates. Eğer o domates tatsızsa, o deneyim eksiktir. Ve Antalya, farkında olmadan en büyük avantajlarından birini kaybediyor.

Artık Sorumluluk Alma Zamanı

Bu noktada mesele sadece çiftçinin ya da tüketicinin tercihi değildir. Bu bir kamu politikası meselesidir. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın, kooperatiflerin, üretici birliklerinin ve büyük ölçekli tarım işletmelerinin bu konuya doğrudan ve cesur şekilde el atması gerekiyor.

• Aroma odaklı üretim standartları tanımlanmalı
• Atalık tohum kullanımını teşvik eden destek mekanizmaları kurulmalı
• Toprak organik madde içeriğini artırmaya yönelik zorunlu uygulamalar devreye alınmalı
• “Dalında olgunlaşma” ve geç hasat için üreticiye ekonomik teşvik sağlanmalı
• Ürün kalitesi sadece verimle değil, tat ve besin değeri ile ölçülmeli

Kooperatifler burada kritik rol oynar. Çünkü küçük üreticiyi tek başına bırakmadan, kalite odaklı üretimi ekonomik olarak sürdürülebilir hale getirebilirler. Üretim çiftlikleri ise şunu anlamalı: Gelecek, daha çok üretmekte değil; daha iyi üretmekte. Eğer bugün bu adımlar atılmazsa, yarın sadece lezzeti değil, rekabet gücünü de kaybederiz.

Bu Gidişat Değişir mi? Evet. Değişir. Ama önce şunu kabul etmemiz lazım: Sorun var. Ve bu sorun sadece tarımın değil, bizim sorunumuz. Atalık tohumlar geri gelebilir. Toprak yeniden canlandırılabilir. Ürünler dalında olgunlaştırılabilir. Ama bunun için bir karar vermek gerekir: Biz ne istiyoruz? Daha çok mu? Yoksa daha iyi mi?

Bir Domatesle Başlar Her Şey

Bu mesele küçük gibi görünebilir. Ama değil. Bir domatesin tadı, bir ülkenin üretim anlayışını gösterir. Bir sebzenin kokusu, toprağın sağlığını anlatır. Bir sofranın lezzeti, bir toplumun değerlerini yansıtır. Bugün o tat yoksa, bu sadece bir kayıp değil, bir uyarıdır. Ve belki de artık şunu demenin zamanı gelmiştir:

“Hakikaten ya… Biz neyi kaybettik?”

Eğer bu soruyu gerçekten sorarsak, cevabını buluruz. Ve belki bir gün, bir domatesi ikiye böldüğümüzde… Tekrar çocukluğumuzu hatırlarız.