MUHARREM YELLİCE / KONUK YAZAR

Mitler, yalnızca geçmişi anlatan sembolik hikâyeler değil, toplumların kriz anlarında ürettikleri hareket ve kurtuluş tasavvurlarının hafızasıdır. Orta Asya bozkır dünyasında bu tasavvur, en açık biçimiyle Bozkurt sembolünde karşılığını bulur. Bozkurt, bir hayvan kültü ya da soy işareti değil; çöken çağlarda ortaya çıkan yenileyici hareket ilkesidir. Kurtarıcıyı değil, kurtuluşu mümkün kılan yolu temsil eder.

Bu anlayış, Saka mitolojisinde Papaïos–Appi ikiliğiyle daha kozmik bir dile bürünür. Gök tanrısı Papaïos egemenliği ve kutu, yer–su tanrıçası Appi ise sürekliliği ve bereketi temsil eder. Siyasal ve toplumsal düzen, gökten gelen ilahî yetki ile yeryüzündeki düzenin birleşmesi sayesinde ayakta kalır. Bozkurt miti, işte bu gök–yer dengesinin hareket hâline gelmiş biçimidir.

Türk mitolojisindeki Ergenekon anlatısında demirin eritilmesi, yalnızca fiziki bir çıkış değil, kapalı zamanın kırılmasıdır. Bozkurt burada rehberdir; toplumu yeni bir döngüye taşır. Bu nedenle Bozkurt, mitolojik bir figürden çok, tarih üreten bir ilke olarak düşünülmelidir.

Benzer bir düşünce, farklı bir inanç diliyle Hindistan’da da karşımıza çıkar. Hindu kozmolojisinde zaman doğrusal değil, döngüseldir. Kali Yuga olarak adlandırılan karanlık çağın sonunda, düzenin yeniden kurulacağına inanılır. Bu yeniden kuruluş, Vişnu’nun avatârı olan Kalki figürüyle ifade edilir. Beyaz at üzerinde gelişi, kılıcıyla kötülüğü ortadan kaldırması ve yeni bir çağ başlatması, bozkır dünyasının ak–at–sert müdahale sembolleriyle dikkat çekici bir paralellik gösterir.

Hindistan’da bu kurtarıcı tasavvur yalnızca teolojik düzeyde kalmaz. Rajput geleneğinde Babam (Bappa Rawal) gibi tarihsel-efsanevî figürler, çöküş dönemlerinde ortaya çıkan kurucu ve toparlayıcı liderler olarak anlatılır. Böylece mit, bir yandan tanrısal avatâr, diğer yandan tarihsel şahsiyet üzerinden yaşamaya devam eder.

Bozkurt, Papaïos–Appi, Kalki ve Babam figürleri aynı mitik çekirdeğin farklı coğrafyalarda aldığı biçimlerdir. İsimler değişir, anlatı dili farklılaşır; fakat öz değişmez: Çöken çağda ortaya çıkan hareket, düzeni yeniden kurar.

Bu çerçeve, Hindistan’daki Vişnu ve avatâr anlayışının da yalnızca yerel bir inanç değil, çok daha eski ve geniş bir mitolojik hafızanın parçası olarak okunabileceğini göstermektedir. Aşağıdaki alıntı, bu düşünceyi Vişnu merkezli anlatımın içinden, doğrudan metnin kendi diliyle ortaya koymaktadır:

“Brahmanizm’in son evresinde konuşmalı şiirsel ilahilerle donatılmış Bhagavadgitalar ortaya çıkmıştır. Bu şiirlerin en önemli kişisi Krişna’dır. Krişna, Tanrı Vişnu’nun insan kılığına girmiş şeklidir. İyiliği hâkim kılmak, kötülüğü yok etmek için gökyüzünden inmiştir. Tek Tanrılı dinlerde Mehdi olarak algılanan kurtuluş simgesi. Budist tapınaklarda gökten inen Mehdi’nin girmesi için devamlı kapısı olan kilitli olmayan bir giriş yeri vardır. Savaşta adam öldürülür. Ve de ölünür. Vücut ölümlüdür. Ruh ölümsüzdür algısı temel dinî algılardır.”¹

Bu pasaj, Vişnu–Krişna çizgisinde şekillenen avatâr anlayışının, evrensel bir kurtarıcı mitinin Hintçe ifadesi olduğunu açık biçimde göstermektedir. Bozkırda Bozkurt, Sakalarda Papaïos–Appi, Hindistan’da Vişnu–Kalki… Mit değişir, fakat hareket fikri aynı kalır. Bu hareket Türk’tür.

Dipnot

1. Muharrem Yellice, Hindistan, Platanus Yayınları, Ankara 2021, s. 324.