HASAN YAKUP CANGÜVEN / KONUK YAZAR

İş’te mutluluk, işte mutluluk…

Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi’nin Yönetim ve Strateji alanındaki değerli akademisyenlerinden kıymetli hocam Prof. Dr. Mustafa Fedai Çavuş, kaleme aldığı “İş'te Mutluluk” adlı eserini tanıtırken oldukça dikkat çekici ve samimi bir çağrıda bulunmuş: “Mutluluğun kitabını yazdık. Okuyun, okutun, mutlu olun.”

Ne güzel bir temenni…

Ancak bu çağrı, insanın zihninde peş peşe bazı temel soruları da uyandırıyor:

Mutluluk gerçekten nedir?

İnsan, nelerden mutlu olur? Hangi değerlere sahip olduğunda, hangi davranışları sergilediğinde ya da hangi hedeflere ulaştığında kendini gerçekten mutlu hisseder? Peki, mutluluk sadece bireysel hayatın bir arayışı mıdır; yoksa insanın ömrünün önemli bir bölümünü geçirdiği çalışma hayatında, iş ortamında ve mesleki ilişkilerinde de vazgeçilmez bir ihtiyaç mıdır?

Hocamın kitabına isim olarak seçtiği “İş'te Mutluluk” ifadesi de bu yönüyle üzerinde ayrıca düşünülmeyi hak ediyor. Çünkü insanın işinde mutlu olması; yalnızca yaptığı mesleği sevmesiyle değil, aynı zamanda adaletin, güvenin, huzurun, saygının, liyakatin ve emeğe verilen değerin hâkim olduğu bir çalışma ortamında bulunmasıyla da yakından ilişkilidir.

Kitabın mottosu olarak seçilen “Okuyun, okutun, mutlu olun.” çağrısı ise ayrı bir anlam derinliği taşıyor. Acaba insanı mutlu eden yalnızca okumak mıdır; yoksa öğrendiğini başkalarıyla paylaşmak, bilgiyi çoğaltmak, iş hayatına ve insanlara fayda sağlayabilmek, başkalarının hayatına değer katabilmek mi daha derin ve kalıcı bir mutluluk kaynağıdır?

Peki, mutluluk bir duygu mudur, bir hâl midir, bir hedef midir; yoksa insanın ömür boyu peşinden yürüdüğü bir yolculuk mudur?

Mutluluğun bir raf ömrü var mıdır? Bulunduğu yerde kalır mı, yoksa konar göçer kuşlar gibi sürekli yer değiştirerek insandan insana, zamandan zamana mı göç eder?

İnsan onu doğrudan arayarak mı bulur; yoksa bambaşka anlamların peşinde yürürken, hiç ummadığı bir anda mı onunla karşılaşır?

Aslında mutluluk, insanlığın var oluşuyla birlikte en kadim arayışlarından ve en eski soru ve sorunlarından biridir. Yüzyıllar boyunca filozoflar, âlimler, düşünürler ve bilim insanları bu soruya cevap aramış; ancak hiçbiri mutluluğu elle tutulur, gözle görülür bir nesne gibi tarif edememiştir. Çünkü mutluluk, sahip olunacak bir eşya değil; hissedilen, yaşanan ve anlam kazandıran bir hâlidir.

Çoğu insan mutluluğu belirli sonuçlara bağlar. Terfi ettiğinde, daha fazla gelir elde ettiğinde, servetini büyüttüğünde, daha büyük bir eve sahip olduğunda, makam ve mevki kazandığında, sevdiği kişiyle evlendiğinde ya da hayalini kurduğu hayatı inşa ettiğinde mutlu olacağını düşünür.

Oysa hayatın bize öğrettiği en önemli gerçeklerden biri şudur: İnsan, ulaştığı hedeflere zamanla alışır. Dün uğruna büyük emek verdiği ve hayalini kurduğu birçok şey, bugün hayatın sıradan bir parçasına dönüşebilir. Bir dönem büyük sevinç ve heyecan uyandıran kazanımlar, zamanla olağanlaşır; onların yerini ise yeni beklentiler ve yeni arayışlar alır.

Oysa asıl mesele, insanın sahip olduğu imkânlardan çok, iç dünyasında taşıdığı duygu ve hayata bakış biçimidir. Eğer insan; kendisini sürekli eksik hisseden, elindekilerden ziyade ulaşamadıklarına odaklanan, sahip olduğu nimetleri yeterli görmeyen, hayatını daima başkalarınınkiyle kıyaslayan ve tatmin olmayı bilmeyen bir ruh hâline sahipse; ne kadar imkân elde ederse etsin, ne kadar başarı kazanırsa kazansın gerçek anlamda mutlu olamaz.

Çünkü ulaştığı her hedefi kısa sürede sıradanlaştırır; ardından zihni hemen yeni bir eksiklik, yeni bir arzu ve yeni bir beklenti üretmeye başlar. Daha yüksek bir maaş, daha büyük bir makam, daha geniş bir ev, daha lüks bir otomobil, daha fazla servet, daha çok itibar… Her yeni kazanım, ilk anda insana heyecan ve haz verse de zamanla eski cazibesini yitirir; yerini yeniden tatminsizlik duygusuna bırakır.

Böylece insan, mutluluğu sürekli ertelenen bir hedefe dönüştürür. Hep bir sonraki başarıya, bir sonraki kazanca, bir sonraki makama ya da bir sonraki hayale bağlar. Oysa ulaştığı hiçbir basamak ona aradığı kalıcı huzuru vermez. Çünkü sorun, hedeflerin azlığında değil; insanın doymak bilmeyen nefsinde, dizginlenemeyen hırsında ve kanaat duygusunu kaybetmiş olmasındadır. Sonunda da, farkına varmadan, kendi kibrinin, hırsının ve bitmek tükenmek bilmeyen arzularının esiri hâline gelir.

Demek ki mutluluk, yalnızca bir şeylere sahip olmakla ilgili değildir. Çünkü sahip olunan her şeyin bir ömrü vardır; zamanla eskir, sıradanlaşır, değerini yitirebilir ya da insanda ilk günkü heyecanı uyandırmaz. Buna karşılık insanın beklentileri ve alışkanlıkları çoğu zaman sahip olduklarından daha hızlı büyür. Dün ulaşılması büyük bir başarı gibi görünen bir hedef, bugün hayatın sıradan bir parçasına dönüşebilir.

Belki de mutluluk; sahip olunanların miktarında değil, onlara yüklenen anlamda; elde edilen imkânlarda değil, o imkânların hangi bilinçle yaşandığında ve eldekinin kıymetinin ne ölçüde bilindiğinde saklıdır. Nitekim aynı imkânlara sahip iki insandan biri kendisini sürekli eksik hissederken, diğeri sahip olduklarına şükrederek huzur içinde yaşayabilir. Bu da gösteriyor ki mutluluğu belirleyen sadece dış şartlar değil; insanın iç dünyası, bakış açısı ve yaşadıklarına yüklediği anlamdır.

Bütün bunlar bizi kaçınılmaz olarak şu temel soruya götürür: Mutluluk gerçekten kalıcı mıdır? Yoksa hayatın değişen şartlarına göre gelip geçen, zaman zaman hissedilen, zaman zaman da uzaklaşan bir duygu hâli midir? Eğer kalıcı değilse, insan ömrü boyunca peşinden koştuğu şey gerçekte nedir: Mutluluk mu, huzur mu, yoksa anlamını yalnızca kendisinin kavradığı sıradan, olağan, abartısız bir hayat mı?

Doğrusu, insan hayatında kesintisiz ve sürekli bir mutluluktan söz etmek pek mümkün değildir. Çünkü insan, sevinçle hüznün, umutla kaygının, rahatlıkla zorluğun iç içe geçtiği bir hayatın yolcusudur. Nasıl gece gündüzü, gündüz de geceyi takip ediyorsa; hayat da neşe ile keder, kazanmak ile kaybetmek, kavuşmak ile ayrılık arasında akıp gider.

Bu sebeple mutluluğu, hiç bitmeyen bir coşku veya sürekli yaşanan bir haz hâli olarak tanımlamak eksik, hatta yanıltıcı olur.

Mutluluk; daha çok insanın hayatla barışık olabilmesi, değişen şartlar karşısında iç huzurunu ve ruh dengesini koruyabilmesidir.

Her şeyin yolunda gitmesi değil; yolunda gitmeyen şeylere rağmen sarsılmadan ayakta kalabilmesidir.

Her arzusuna kavuşması değil; sahip olduklarının kıymetini bilerek onlarla yetinebilmeyi öğrenebilmesidir.

Sürekli gülmek değil; gerektiğinde gözyaşı dökebilmek, acıyı yaşayabilmek, fakat bütün bunlara rağmen umudunu ve yaşama sevincini kaybetmemektir.

Belki de mutluluğun en olgun, en sahici ve en kalıcı biçimi tam da budur.

Sormamız gereken bir başka önemli soru da şudur:

Mutluluk sürdürülebilir midir?

Eğer mutluluk; tüketimden, gösterişten, başkalarıyla yarışmaktan ve hiç bitmeyen beklentilerden besleniyorsa, hayır; sürdürülebilir değildir. Çünkü bu anlayış, insanı sürekli daha fazlasını istemeye yöneltir. Daha fazlasını isteyen insan ise çoğu zaman elindekinin değerini göremez; sahip olduklarıyla yetinemez ve hiçbir zaman gerçek anlamda tatmin olamaz.

Buna karşılık mutluluk; anlamdan, aidiyet duygusundan, üretmekten, paylaşmaktan, faydalı olmaktan, sevmekten ve sevilmekten besleniyorsa, evet; daha kalıcı ve sürdürülebilir bir nitelik kazanabilir. Çünkü insanı ayakta tutan, yalnızca sahip oldukları değil; hayatına yüklediği anlam ve kurduğu sahici bağlardır.

Çünkü anlam eskimez.

Çünkü iyilik, zamanı geçen bir değer değildir.

Çünkü vicdanın huzuru, piyasa şartlarına, makamlara ve maddi imkânlara bağlı değildir.

Ve üzerinde düşünülmesi gereken bir başka önemli soru daha:

Mutluluk aramakla bulunur mu?

Hayatın kendine özgü ilginç bir hakikati vardır. İnsan bazen mutluluğu doğrudan aradıkça ondan uzaklaşır. Çünkü onu ulaşılması gereken bir hedefe dönüştürür; ölçer, tartar, hesaplar ve sürekli sorgular. Böyle olunca da yaşadığı ânın güzelliğini fark edemez, elindekinin kıymetini göremez.

Oysa mutluluk, çoğu zaman peşinden koşularak yakalanan değil; hayatın akışı içinde fark edilen zarif bir misafirdir.

Bir çocuğun içten tebessümünde…

Bir dostun samimiyetinde…

Yapılan bir iyiliğin ardından hissedilen gönül huzurunda…

Alın teriyle tamamlanmış helâl bir emeğin verdiği iç rahatlığında…

Akşam eve dönerken duyulan huzurda…

Bir annenin duasında…

Bir babanın evladıyla duyduğu haklı gururda…

İnsan çoğu zaman mutluluğu aramaz; fakat o, en beklenmedik anda gelip insanın omzuna usulca dokunur, sessizce yüreğine yerleşir ve varlığını derinden hissettirir.

Velhasıl mutluluk; insanın bir başarıya ulaştığında kazanıp ömür boyu elinde tutacağı, evinin en görünür köşesine asacağı bir ödül ya da kafese kapatıp kaçmasın diye sürekli gözetmek zorunda olduğu bir muhabbet kuşu değildir. O, daha çok hayat yolculuğu boyunca zaman zaman uğranılan anlam durakları gibidir. Gelir, gönle uğrar, insana nefes aldırır; ardından da hayatın tabiî akışı içinde yerini başka duygu ve tecrübelere bırakır.

Ancak insan, hayatını doğru değerler üzerine inşa edebilirse o anlam duraklarına daha sık uğramaya başlar. Çünkü insan hayatı yalnızca mutluluktan ibaret değildir. Hüzün, özlem, sabır, umut, kaygı ve sevinç de bu yolculuğun ayrılmaz parçalarıdır. Mühim olan, mutluluğu hiç kaybetmemek değil; onu yeniden bulabilecek bir hayat inşa edebilmektir.

İnsan; şükretmeyi, kanaat etmeyi, sevmeyi, paylaşmayı, üretmeyi ve yaptığı işe anlam katmayı başarabildiğinde, mutluluk da o hayatın daha sık uğrayan misafiri hâline gelir. Böylece mutluluk, peşinden umutsuzca koşulan bir hedef olmaktan çıkar; anlamlı, erdemli ve dengeli bir hayatın tabiî olarak yeşeren en güzel meyvelerinden birine dönüşür.

İnsan, hayatını anlamlı yaşayabildiği ölçüde mutlu olur. Çünkü anlamın olduğu yerde huzur, huzurun olduğu yerde şükür, şükrün olduğu yerde ise kanaat vardır. İşte o zaman insan mutluluğu kovalamaz; mutluluk gelip onu bulur.

“İş'te Mutluluk” adlı eseri kaleme alarak insanlığın en kadim arayışlarından biri olan mutluluk kavramını iş hayatı ekseninde ele alan Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Öğretim Üyesi ve aynı zamanda Türk Ocakları Osmaniye Şubesi Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Mustafa Fedai Çavuş hocamı gönülden tebrik ediyorum.

Kitabın adını ilk duyduğumda, doğrusu mutluluğu genel çerçevede ele alan bir kişisel gelişim eseri olduğunu düşünmüştüm. Bu izlenimimi kendisiyle yaptığımız telefon görüşmesinde de paylaştım. Hocamız ise kitabın ana temasının mutluluk olmakla birlikte, asıl odağının iş hayatında mutluluğun nasıl inşa edileceği, nasıl sürdürülebileceği ve bunun kurumlara nasıl değer kattığı olduğunu ifade etti.

Sohbetimiz sırasında, modern çalışma hayatında mutluluğun yalnızca bireysel bir çabaya ya da yüzeysel bir pozitif düşünce anlayışına indirgenemeyeceğini; aksine, bilimsel verilerle desteklenen, doğru yönetim anlayışıyla beslenen ve kurumların uzun vadeli başarısını doğrudan etkileyen stratejik bir unsur olduğunu anlattı. Kitabının temel amacının da bu gerçeği bilimsel bir bakış açısıyla ortaya koymak ve yöneticilere yol gösterecek bir perspektif sunmak olduğunu belirtti.

Özetle “İş'te Mutluluk”; çalışan mutluluğunu, psikolojik dayanıklılığı, aidiyet duygusunu, güvene dayalı kurum kültürünü ve etkili liderliği, sürdürülebilir kurumsal başarının temel unsurları olarak ele alan; bu alanlarda yöneticilere, araştırmacılara ve çalışma hayatına ilgi duyan herkese bilimsel temeller üzerinde önemli bir bakış açısı sunan kıymetli bir başvuru eseridir.

İnsan hayatının merkezinde yer alan, herkesin peşinden koştuğu; fakat üzerinde yeterince durup düşünmediği bir konuyu kitaplaştırmak, yalnızca akademik bir birikimin değil; aynı zamanda insanı, hayatı ve çalışma dünyasını derinlikli bir bakışla okuyabilmenin de güçlü bir göstergesidir.

Her kitap, yazarından okuyucuya uzanan bir fikir köprüsüdür. “İş'te Mutluluk” da mutluluk olgusunu çalışma hayatının gerçekleriyle buluşturan; okuyucusunu sadece bilgiyle değil, düşünmeye sevk eden, sorgulatan ve hayata farklı bir pencereden bakmaya davet eden kıymetli bir eser olma vasfı taşımaktadır. Bu köprünün pek çok insanın hayatına dokunacağına, çalışma hayatına dair yeni bakış açıları kazandıracağına ve mutluluğun yalnızca bireysel bir arayış değil, aynı zamanda güçlü kurumların ve sağlıklı çalışma ortamlarının da vazgeçilmez bir değeri olduğunu daha geniş kitlelere ulaştıracağına yürekten inanıyorum.

Bu kıymetli eseri bizlerle buluşturan Prof. Dr. Fedai Çavuş Hocamızı gönülden tebrik ediyor; ilminin, kaleminin ve fikir dünyasının bereketinin daim olmasını temenni ediyorum. Dilerim “İş'te Mutluluk”, yalnızca okunup kütüphanelerde yerini alan bir kitap değil; çalışma hayatına yön veren yöneticilerin, akademisyenlerin ve tüm çalışanların zihninde iz bırakan, kurum kültürüne değer katan ve daha mutlu çalışma hayatlarına ilham veren kalıcı bir başvuru eseri olarak hak ettiği değeri görür.