PROF DR SAMİ SELÇUK / KONUK YAZAR

1967 yılından bu yana her on yılda bir 10 Temmuz tarihinde kutlanan “Dünya Hukuk Günü”nde değilse bile hukuk yılında yazılan yedi yazımın en kısa olanın sonuncusunda çağrım, şudur efendiler: “En hakikî mürşit” bilimin ışığında kesinlikle yanlış “duruşma”dan doğru “tartışma”ya bir an önce dönmeliyiz.

“Bilimin ışığında” dedim.

Sayın yargıçlar, sayın savcılar, sayın avukatlar, Sayın Türk hukukçuları, tam bu noktada sizlere “en hakikî mürşit” olan bilimle ilgili yaşanmış tarihsel ve çok düşündürücü bir olayı anımsatmak ve bilime dönmenizi bir kez daha salık vermek istiyorum.

Bilindiği üzere, hukuk, özetle insana özgü davranışları, insanlar arası ilişkileri düzenler. Bunları yasalar başta olmak üzere kurallara bağlar.

 Bu düzenleme ve kurallar ise, insanın insan olarak doğarken sahip olduğu, çoğu kez eksik de olsa anayasalarda sadece dökümü yapılan haklara ve özgürlüklere asla aykırı olamaz.

Çoğu insanın daha doğarken sahip olduğu bu hak ve özgürlükler, elbette uygarlıkla birlikte zamanla değişir, gelişir.

Anayasalarla asla sınırlı değildir. Olamaz da.

Ayrıca unutulmamalıdır ki, her hak ve özgürlük, her insana kullanacağı bir güç, erk, yani iktidar tanır ve bunları sağlama alır. Dolayısıyla hukuk, rastgele bir kurallar yığını değil; kendi içinde tutarlı bir düzen, bir “hukuksal gövde”dir (corpus juris). Bu gövdeyi MÖ Platon, tanrısal ve adil olanın yansıması diye tanımlamış; insan iktidarını tutkuyla açıklayan Aristoteles ise, hukuku akıl ile özdeşleştirmiş, “hukuka uyma ruhu” ve bilinci üzerinde durmuş, bunların en küçük ihlalde bile çökeceğini ve devleti yıkacağını belirtmiştir.

Elbette yerindedir bu doğrudur, bu tanı. Çünkü tarihin tanıklığıyla doğrulanmaktadır.

Zira her şeyden önce bilinçli olarak hukuk biliminden sapan biri, aynı zamanda toplumsal yaşamı örseleyen yetersiz bir canlıdır da.

Bu sapmaya başkaldırmayan insan ise, hukuk öznesi olamayacağını sergileyerek bunu açıkça ortaya koymuş bir zavallıdır.

Burada bir ayraç açarak bilimin önemini vurgulamak isterim.

 Bilindiği üzere insanlık, kimya alanında “bilimsel çalışmalarıyla Fransa’ya şeref” katan kimya biliminin kurucusu günahsız Avukat Antoine Laurent de Lavoisier’nin (1743-1794) giyotinde son soluğunu verirken bile, canını değil, bilimi düşünerek laboratuvar arkadaşı dönemin ünlü matematikçisi Joseph Louis Lagrange’a (1736-1813) söylediği şu sözleri asla unutmamıştır: “Dikkat et! Başım kesildikten hemen sonra eğer gülümsersem, bunun anlamı önemlidir ve insan beyninin bir süre daha yaşadığının kanıtıdır.”

Görülüyor ki, Lavoisier, ölürken bile “Artık, bunan böyle her şey boş. Bana ne” dememiştir. En doğru yol gösterici olan bilim yolunda kendisini bile bir deney aracı kılarak, insanlığın yararı için son bir denemesinin daha kayıtlara geçirilmesini istemiştir.

Gerçekten de Lavoisier, giyotinin bıçağıyla kafası kesildiği anda iki kez gözlerini kırpmış, ünlü bilgin, son soluğunu verirken bile bilime hizmetini esirgememiştir.

Türk yargıçları, savcıları, avukatları, kısaca bütün Türk hukukçuları da, kim neler saçmalarsa saçmalasın, ya hukukun, bilimin dediğinden yana olacaklar ya da Lavoisier’yi kurtarmak isteyenlere kendisinin de kafası giyotinde kesilen bilgisiz, bilinçsiz genç yargıç Jean Baptiste Coffinhal’in (1762-1794) utançlar tarihine geçen bağışlanamaz ve kınanası nitelikteki şu sözlerini asla unut­mayarak yineleyip duracaklardır: “‘Cumhuriyet’in bilginlere ve kimyacılara gereksinmesi yoktur! Adaletin yürüyüşü ertelenemez.”

Ancak inanıyorum ki, geleceğin hukukçuları da, elbette tıpkı Lavoisier’nin yukarıdaki sözlerine yaraşır biçimde düşünecek, Yargıç Coffinhal’in yüzleri kızartan sözlerini ise, hukuk ve adalet tarihine bir utanç belgesi olarak görecekler; hukuk uygulamamızda adaleti ve hukuku yozlaştırıp saptıran “Bilim başka, uygulama başka” yaklaşımını artık kesinlikle bir yana bırakacaklardır,

Tam bu noktada yeri gelmişken ilginç bir rastlantıyı da ayraç içinde yansıtmakta yarar vardır: Antoine Lavoisier’nin annesinin sık sık görmeye gittiği İstanbul doğumlu, romantizmin babalarından Fransız Ozan André Marie de Chénier (1762-1794) de, Maximilien Robespierre’in onayıyla aynı giyotinde can vermiştir

Evet. Yineleme pahasına unutulmamasını dilemek gerekir ki, Türk yargıçları, savcıları, avukatları, kısaca hukukçuları, ya Lavoisier gibi hukukun, bilimin dediğinden yana olacaklar ya da yargıç Jean Baptiste Coffinhal’in utanç ve bilinçsizlikler tarihine geçen yukarıdaki bağışlanamaz ve kınanası nitelikteki sözlerine göre davranacaklardır.

Çünkü hukuk uygulamasında üçüncü bir seçenek yoktur, efendiler!

Evet, Sayın Türk hukukçuları, adalet bütünüyle sizlere emanet edilmiştir.

Hukuk biliminin öğrencisi olan sizlere elbette bu ülkenin gereksinmesi var.

Tek danışacağınız merci ise hiç kuşkusuz “en hakiki mürşit” olan bilimdir, hukuk bilimidir.

Asla çoğu çarpık, yozlaşmış uygulamalar değil.

İşte bu bilimin dediklerine göre, tek oturumlu tartışmalara (duruşma) göre kararlar vermelisiniz.

Türk insanının sizlerden tek beklentisi budur.

Buna asla gözlerinizi, kulaklarınızı kapatamazsınız. Çünkü hukuk bilimi böyle söylüyor.

Zira sizler, Sayın Türk hukukçuları, hukuk biliminin ne dışındasınız ne de üstünde.

Sadece ve sadece hukukun, bilimin içindesiniz.

O kadar.    

Yalnızca Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya, Rusya vb. Avrupa ülkeleri değil, bizler gibi, bu ülkelerin hukukunu uygulayan Angola, Benin, Botsvana, Burkina Faso, Burundi, Cezayir, Cibuti, Çad, Ekvator Ginesi, Eritre, Etiyopya, Fas, Fildişi Sahili, Gabon, Gambia, Gana, Gine Bissau, Gine, Güney Afrika, Güney Sudan, Kamerun, Kenya, Komorlar Birliği, Kongo Cumhuriyeti, Kongo Demokratik Cumhuriyeti vb. ülkeler, duruşma, daha doğrusu tartışma aşamasını nasıl yapıyorlarsa, lütfen sizler de öyle duruşmalar yaparak kararlar verin.

Karar verirken şunları da asla gözden ırak tutmayın: Adalet, yasaların gönyesidir; ölçütüdür. Hukuk ile adalet arasında kapatılamaz bir uzaklık olduğu zaman, o hukuka hiç kimse katlanamaz.

Derrida’nın dediği gibi, karar anı, evet karar anı, kendi tekilliği içinde özünde çaresiz bir çılgınlıktır. Bu yüzden insanın alınyazısını belirleyen bu çılgınlık; asla biçimsel ve mekanik olmamalıdır.

Hiç kuşkusuz yargılama hukukunu uygulayan üçüncü kişi, yargılama erki içinde yer alan yansız bir yargıçtır. Ona yansız olduğu, kendi düşüncelerini, inançlarını, Cemil Meriç’in anlatımıyla “algılamamıza giydirilen deli gömlekleri” olan ideolojileri ayraç içine alıp bir bakıma üçüncü kişi olabildiği için güvenilmektedir.

Yine asla unutulmamalıdır ki, Rawls’un belirttiği üzere, “bilgisizlik duvağı” (cehalet perdesi, veil of ignorance, voile d’ignorance, velo di ignoranza), yasa yapıcı, yönetici ya da yargıç gibi karar vericilerin kendi çıkarlarına göre karar vermemeleri için aranan ve vazgeçilemeyen bir koşuldur.

Bu perde ise toplum içinde başlıca üç alanda ayrıcalıkları gizlemektedir: Azınlık, çoğunluk, ırkçılık; varsıl ve yoksul; Müslüman ve Hristiyan, Sünni ve Alevi, Katolik ve Protestan gibi anlayışlarda. (Türkbağ, Ahmet Ulvi, Kanıtlanamayanı Kanıtlamak: Ronald Dwor­kin’in Hukuk Kuramı, İstanbul, 2012, s. 36).

Kısaca Sayın Türk hukukçuları, bilim sizlerden sadece şunu istemektedir: Bilimin ışığında tartışma (duruşma) yapın; tek oturumda tarafların ve ilgililerin tartıştımalarını gözeterek, bu tartışmanın ışığında tartışma aşamasını gereksiz oturumlarla sulandırmadan karar verin.

Başarı dileklerimle.