MUHARREM YELLİCE / KONUK YAZAR

Macaristan’ın güneybatısında, Drava Nehri’ne yakın, bataklıklarla çevrili bir bölgeye kurulmuş Zigetvar Kalesi, Orta Avrupa’da Osmanlı ile Habsburglar arasındaki mücadelenin önemli savunma noktalarından biriydi. Hem Budin’den Hırvatistan içlerine hem de Viyana’ya giden yolların kesiştiği bu stratejik mevki, Osmanlı ilerleyişini durdurmak isteyenler için adeta bir kilit taşıydı【1】.

Zigetvar Kalesi’nin fethi, Osmanlı Devleti’nin batıya doğru ilerleyişindeki son büyük zafer olarak kabul edilir【2】. 6 Ağustos – 8 Eylül 1566 tarihleri arasında gerçekleşen bu kuşatma, Osmanlı ile Habsburg Hanedanı, Hırvatistan Krallığı ve Macaristan Krallığı arasında yaşanmıştır. Habsburgların Osmanlı’ya ödemekle yükümlü oldukları vergiyi iki yıl üst üste ödememeleri üzerine Kanunî Sultan Süleyman savaşa karar vermiştir. 72 yaşındaki Kanunî bu sefere bizzat katılmıştır. Bu durum, Osmanlı gücünün batıya karşı bir kez daha gösterilmesi bakımından ayrı bir önem taşır. Zigetvar, Osmanlıların Macaristan’daki 13. seferi ve Kanunî’nin son seferi olmuştur.

Peç’in karşısında, Kral Ferdinand’a bağlı olarak tahkim edilmiş Zigetvar Kalesi bulunuyordu. Kalenin komutanı, Hırvatistan ve Slovenya soylularından Niklas Zrinyi idi. 1529’daki Birinci Viyana Kuşatması’nda Türklere karşı koymuş, 1566’da da bir kez daha Kanunî’nin karşısına çıkmıştır. Zrinyi’nin emrinde 25.000 asker bulunurken, Osmanlı ordusu yaklaşık 90.000 kişiden oluşuyordu.

9 Ağustos 1566’da Osmanlı kuvvetleri, Zigetvar’ın Yenikent denilen bölümünü savunan toprak tabyalara saldırdı. Üç gün süren bu hücumların ardından on gün boyunca eski kente yöneldiler. Saldırılar ve yağmalar aralıksız on üç gün devam etti. Yeraltı sularının yüksek olması nedeniyle Osmanlı askerleri lâğım kazamadılar. Ancak kaleyi çevreleyen Almas Deresi’nin yatağını değiştirerek topçuların kaleye yaklaşmasını sağladılar. Kuşatma uzayınca Kanunî, kalenin kahraman komutanı Niklas Zrinyi’ye Hırvatistan valiliği ve Bosna’yı evlâdîlik tımar olarak teklif etti. Ancak görev bilinci ve askerlik onuru yüksek olan Zrinyi bu öneriyi reddetti【3】.

Yaklaşık otuz üç gün süren kuşatmanın sonunda kale, Osmanlıların ateşli saldırılarına dayanamadı. Niklas Zrinyi, kalenin düşeceğini anlayınca zırhını çıkardı, tören giysilerini giydi ve kalenin büyük kapısını açtırarak ölüme yürüdü. Çarpışma sırasında yere serildiğinde yeniçeriler başını gövdesinden ayırdılar. Kellesi, Alman İmparatoru II. Maximilian’a gönderildi. Bedeni ise Azize Helene Manastırı’na defnedildi. Bugün kılıcı, Viyana’daki Hofburg Sarayı Müzesi’nde sergilenmektedir.

Kuşatma sırasında Kanunî Sultan Süleyman hayata gözlerini yumdu. Ancak veziriazam Sokollu Mehmed Paşa, ordunun moralini sarsmamak için bu ölümü gizledi. Zrinyi’nin kesilen başı, sultanın otağı önüne dikildi. Askerler Kanunî’nin ölümünü ancak dönüş yolunda, Belgrad’da öğrendiler. Zigetvar Kalesi 1566’dan 1688 yılına kadar Osmanlı hâkimiyetinde kalmıştır. Bu fetihle birlikte Osmanlılar bir kez daha batıya güçlerini göstermiş, ancak Kanunî’nin ölümüyle Osmanlı tarihinde bir dönemin de sonu gelmiştir. Zigetvar, hem Osmanlı askeri kudretinin hem de Habsburg direncinin simgelerinden biri olarak tarihe geçmiştir.

Kaynakça

1. Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300–1600), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003, s. 276–281.
2. Mehmet İnbaşı, Kanunî’nin Zigetvar Seferi ve Ölümü, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2010, s. 95–130.
3. Georg Schriber, Türklerden Kalan, İstanbul: Milliyet Yayınları, 1982, s.141.